Prawo Miŕdzynarodowe

´╗┐Trybuna┼é wyja┼Ťni┼é stronom znaczenie terminu ÔÇśzasady s┼éuszno┼ŤciÔÇÖ. Ot├│┼╝ stwierdzi┼é, ┼╝e ÔÇ×(ÔÇŽ) w badanym przypadku, na podstawie bardzo generalnych nakaz├│w sprawiedliwo┼Ťci i dobrej wiary, b─Öd─ůcych rzeczywistymi regu┼éami prawa, maj─ůcymi zastosowanie w procesie delimitacji szelfu kontynentalnego pa┼ästw s─ůsiedzkich, b─Öd─ůcych sk─ůdin─ůd nakazami zobowi─ůzuj─ůcymi wszystkie pa┼ästwa w przypadkach podejmowania przez nie wszelkich praktyk delimitacyjnych, (nale┼╝y dokona─ç delimitacji szelfu p.m.)(ÔÇŽ). I doda┼é ÔÇ×(ÔÇŽ) nie chodzi o stosowanie s┼éuszno┼Ťci pojmowanej jako przejaw abstrakcyjnej sprawiedliwo┼Ťci, lecz chodzi o stosowanie regu┼éy prawa odsy┼éaj─ůcej do zasad s┼éuszno┼Ťci, kt├│re stale inspirowa┼éy rozw├│j re┼╝imu prawnego szelfu kontynentalnego.ÔÇŁ Nie chodzi zatem o rozstrzygni─Öcie ex aequo et bono, lecz o stosowanie regu┼éy prawa odsy┼éaj─ůcej do ÔÇô generalnych nakaz├│w sprawiedliwo┼Ťci i dobrej wiary (regu┼éy prawa, zasad s┼éuszno┼Ťci) ÔÇô kt├│re inspirowa┼éy rozw├│j re┼╝imu prawnego szelfu kontynentalnego i kt├│re odzwierciedla tre┼Ť─ç debaty. Art. 83.1 Konwencji o prawie morza odsy┼éa do ÔÇŽ generalnych nakaz├│wÔÇŽ 2. W drugim przypadku termin ÔÇśs┼éuszno┼Ť─çÔÇÖ obejmuje z jednej strony nakaz zabezpieczenia s┼éuszno┼Ťci (prawo┼Ťci) normy prawnej, z drugiej technik─Ö interpretacji wymagaj─ůcej interpretowania normy prawnej w s┼éuszny spos├│b; Praktyka zabezpieczania obu tych zasad: Sprawa Indian Cayugas ÔÇô UK v. US (1926) - UK by┼éy rzecznikiem Indian Cayugas zwracaj─ůc si─Ö do US o wyp┼éat─Ö rekompensat finansowych (odszkodowania) cz┼éonkom plemienia, kt├│rzy wyemigrowali do Kanady; - podstaw─ů ÔÇô porozumienie mi─Ödzy stanem Nowy Jork a Indianami Cayugas (1795) ÔÇô gwarantuj─ůce odszkodowania za opuszczenie teren├│w Indian Cayugas; - konflikt UK - US (1812), podzieli┼é plemi─Ö ÔÇô cz─Ö┼Ť─ç Indian Cayugas wyemigrowa┼éa do Kanady. - czy emigruj─ůcy posiadali prawo do otrzymywania rekompensaty, kt├│re zobowi─ůzany by┼é wyp┼éaca─ç Indianom Cayugas stan Nowy Jork? Trybuna┼é mia┼é rozstrzygn─ů─ç sp├│r na podstawie regu┼é prawa mi─Ödzynarodowego i s┼éuszno┼Ťci. Trybuna┼é: - przyj─ů┼é, ┼╝e ┼╝─ůdanie kompensacyjne Indian Cayugas przed┼éo┼╝one przez UK jest uprawnione; - zauwa┼╝y┼é, ┼╝e w ┼Ťwietle postanowie┼ä porozumienia z 1795 roku, w nast─Öpstwie bardzo ┼Ťcis┼éej jego interpretacji, jedynie Indianie pozostali w stanie Nowy Jork mog─ů by─ç uwa┼╝ani za ÔÇśnar├│d CayugaÔÇÖ; -uzna┼é, ┼╝e nast─Öpstwa takiej interpretacji norm porozumienia by┼éyby nies┼éuszne wobec Indian, kt├│rzy wyemigrowali; -maj─ůc na uwadze klauzule porozumienia i wzgl─Ödy s┼éuszno┼Ťci przyj─ů┼é, ┼╝e emigranci maj─ů prawo do odszkodowania gwarantowanego Indianom Cayugas przez stan Nowy Jork, jako niezmiennej ca┼éo┼Ťci. Trybuna┼é w uzasadnieniu swojego werdyktu stwierdzi┼é ÔÇ×(ÔÇŽ) powszechnie uznane zasady sprawiedliwo┼Ťci i dobrej wiary przeciwstawiaj─ů si─Ö rygorystycznym konsekwencjom aplikowania sztywnej doktrynyÔÇŽ (przyznaj─ůcej prawo do rekompensaty jedynie pozosta┼éym w przestrzeni stanu Nowy Jork)ÔÇŽ ┼╗─ůdanie Indian Cayugas jest oparte na zasadzie wymagaj─ůcej poszanowania elementarnej sprawiedliwo┼Ťci, kt├│ra zobowi─ůzuje do rozwa┼╝enia jej istoty i nie poprzestawaniu na odwo┼éaniu si─Ö wy┼é─ůcznie do aspekt├│w formalnych prawa.ÔÇŁ Wzgl─Ödy s┼éuszno┼Ťci zdecydowa┼éy o sprawiedliwym (s┼éusznym) odczytaniu rygorystycznych klauzul porozumienia. W orzecznictwie MTS spotykamy wcale cz─Öste wypowiedzi Trybuna┼éu, czynione w tym duchu: W sprawie delimitacji szelfu kontynentalnego Morza P├│┼énocnego (1969); ÔÇ×Jakiekolwiek by┼éoby rozumowanie prawne s─Ödziego, jego decyzje musz─ů by─ç z definicji sprawiedliwe, w tym wi─Öc sensie s┼éuszne.ÔÇŁ W sprawie delimitacji szelfu kontynentalnego ÔÇô Tunezja. Libia (1982): ÔÇ×S┼éuszno┼Ť─ç jest emanacj─ů idei sprawiedliwo┼Ťci. S─ůd, kt├│rego zadaniem, zgodnie z definicj─ů, jest administrowanie sprawiedliwo┼Ťci─ů, zobowi─ůzany jest do jej stosowania. (ÔÇŽ) Stosuj─ůc pozytywne prawo mi─Ödzynarodowe, s─ůd mo┼╝e wybiera─ç spo┼Ťr├│d kilku r├│┼╝nych interpretacji prawa tak─ů, kt├│ra wydaje si─Ö w ┼Ťwietle okoliczno┼Ťci sprawy by─ç najbli┼╝sz─ů wymaga┼ä sprawiedliwo┼Ťci (ÔÇŽ) S─ůd zobowi─ůzany jest do stosowania zasad sprawiedliwo┼Ťci jako cz─Ö┼Ťci prawa mi─Ödzynarodowego, r├│wnowa┼╝enia r├│┼╝nych wzgl─Öd├│w, kt├│re uwa┼╝a za istotne w celu osi─ůgni─Öcia sprawiedliwego rezultatu.ÔÇŁ I. Prawo mi─Ödzynarodowe (PM), zewn─Ötrzne a prawo krajowe (PK), wewn─Ötrzne. Pytamy o relacj─Ö prawa ÔÇ×spo┼éeczno┼Ťci mi─ÖdzynarodowejÔÇŁ do prawa ÔÇ×spo┼éeczno┼Ťci krajowejÔÇŁ? Problem relacji PM - PK nale┼╝y rozpatrywa─ç w dw├│ch p┼éaszczyznach; w p┼éaszczy┼║nie stosunk├│w mi─Ödzynarodowych; w p┼éaszczy┼║nie stosunk├│w wewn─Ötrznych, wewn─ůtrzpa┼ästwowych; Punktem wyj┼Ťcia dla wszelkich rozwa┼╝a┼ä nad relacjami mi─Ödzy prawem mi─Ödzynarodowym a prawem wewn─Ötrznym, w ka┼╝dej z p┼éaszczyzn, jest za┼éo┼╝enie prymatu prawa mi─Ödzynarodowego nad prawem wewn─Ötrznym. Refleksem tego┼╝ jest art. 27 KW o prawie traktat├│w, stanowi─ůcy i┼╝: ÔÇ×Strona traktatu nie mo┼╝e powo┼éywa─ç si─Ö na postanowienia swojego prawa wewn─Ötrznego dla usprawiedliwienia niewykonania przez ni─ů traktatu.ÔÇŁ Zasada prymatu normy mi─Ödzynarodowej nad krajow─ů ÔÇô oczywista w chwili obecnej ÔÇô wykszta┼éca┼éa si─Ö stopniowo. Jej oczywisto┼Ť─ç trafnie wyja┼Ťnia┼é ameryka┼äski Sekretarz Stanu Bayard (1887) stwierdzaj─ůc: ÔÇ×(ÔÇŽ) gdyby rz─ůd m├│g┼é przyj─ů─ç swoje w┼éasne prawo wewn─Ötrzne jako ostateczny sprawdzian swych mi─Ödzynarodowych uprawnie┼ä i zobowi─ůza┼ä, normy prawa mi─Ödzynarodowego sta┼éyby si─Ö czyst─ů fikcj─ů, nie daj─ůc pa┼ästwom ochrony.ÔÇŁ Problem relacji PM - PK nale┼╝y rozpatrywa─ç w dw├│ch p┼éaszczyznach; w p┼éaszczy┼║nie stosunk├│w mi─Ödzynarodowych; w p┼éaszczy┼║nie stosunk├│w wewn─Ötrznych, wewn─ůtrzpa┼ästwowych; Problem relacji obu zbior├│w norm w p┼éaszczy┼║nie mi─Ödzynarodowej. Organy mi─Ödzynarodowe (s─ůdy mi─Ödzynarodowe) przyznaj─ů priorytet normie prawa mi─Ödzynarodowego wobec normy prawa krajowego ÔÇô niezale┼╝nie od jej ┼║r├│d┼éa: a. a wi─Öc wobec norm uj─Ötych w ustawach; b. norm uj─Ötych w konstytucji; c. akt├│w wydanych na podstawie prawa krajowego, w tym akt├│w administracyjnych; a. Precedensow─ů dla okre┼Ťlenia relacji ÔÇô prawo mi─Ödzynarodowe ÔÇô ustawa, by┼éa sprawa statku Alabama. Orzeczenie s─ůdu arbitra┼╝owego (1872). T┼éo sporu: -w trakcie wojny secesyjnej Konfederacja zamawia statek (cywilny) w stoczni brytyjskiej; Konfederacja jest stron─ů wojuj─ůca w konflikcie z Uni─ů, chce niepodleg┼éo┼Ťci stan├│w Po┼éudnia; -w┼éadze Stan├│w Zjednoczonych podejmuj─ů kroki prawne przed s─ůdem brytyjskim, wnosz─ůc o wstrzymanie budowy statku lub jego zaj─Öcie ÔÇô wskazuj─ů na taki obowi─ůzek UK, mocarstwa neutralnego w konflikcie, wymagany prawem mi─Ödzynarodowym. -przed uko┼äczeniem post─Öpowania przed s─ůdem brytyjskim statek zostaje uko┼äczony i opuszcza Angli─Ö, zostaje wydany zamawiaj─ůcemu; W sprawie UK argumentuje, ┼╝e prawo Kr├│lestwa ÔÇô ustawa ÔÇô zakazuje dostarczania pa┼ästwom b─Öd─ůcym stronami konfliktu statk├│w ze stoczni brytyjskich, w przypadku gdy UK jest w konflikcie tym stron─ů neutraln─ů. Prawo brytyjskie pozostaje w zgodzie z wymaganiami prawa mi─Ödzynarodowego. Konfederacja pa┼ästwem nie by┼éa ÔÇô zatem prawo mi─Ödzynarodowe nie zosta┼éo naruszone, za┼Ť obowi─ůzki mocarstwa neutralnego zosta┼éy spe┼énione. UK nie zaprzecza┼éa, ┼╝e nie by┼éo w prawie krajowym normy prawnej, kt├│ra pozwala┼éaby w┼éadzom brytyjskim zaj─ů─ç statek zam├│wiony w stoczni brytyjskiej przez ÔÇ×nie-pa┼ästwoÔÇŁ. S─ůd potwierdzi┼é, ┼╝e rz─ůd pa┼ästwa neutralnego musi zagwarantowa─ç, aby jego prawo zakazywa┼éo, uniemo┼╝liwia┼éo podj─Öcie akt├│w (m.in., wydania statk├│w) niezgodnych ze statusem pa┼ästwa neutralnego, niezale┼╝nie od statusu stron konfliktu. Regulacja brytyjska (USTAWA) nie mo┼╝e by─ç skutecznie powo┼éywana w post─Öpowaniu z uwagi na oczywiste niedostatki regulacji, jej niezgodno┼Ť─ç z prawem mi─Ödzynarodowym. b. relacja ÔÇônorma prawa mi─Ödzynarodowego a konstytucja; W opinii doradczej STSM w sprawie obywateli polskich zamieszka┼éych w Gda┼äsku, z roku 1932 Trybuna┼é stwierdzi┼é: ÔÇ×(ÔÇŽ) pa┼ästwo nie mo┼╝e powo┼éa─ç przeciwko innemu pa┼ästwu swojej konstytucji, aby uchyli─ç si─Ö od zobowi─ůza┼ä, kt├│re nak┼éada na┼ä prawo mi─Ödzynarodowe lub b─Öd─ůce mocy wobec niego traktaty.ÔÇŁ Ta sama regu┼éa ÔÇśmocnoÔÇÖ sformu┼éowana we wcze┼Ťniejszym orzeczeniu arbitra┼╝owym z 1875 roku, w sporze mi─Ödzy Stanami Zjednoczonymi a Kolumbi─ů (sprawa Montijo)- ÔÇ×Traktat ma priorytet wobec konstytucji. Ustawodawstwo Republiki musi dostosowa─ç si─Ö do traktatu, nie za┼Ť traktat do ustawy.ÔÇŁ c. relacja normy prawa mi─Ödzynarodowego wobec akt├│w wydawanych na podstawie prawa krajowego, w tym akt├│w administracyjnych. Orzeczenie STSM w sprawie statku Wimbledon(1923) T┼éo sporu -statek angielski ÔÇ×WimbledonÔÇŁ wyczarterowany przez sp├│┼ék─Ö francusk─ů ÔÇ×Les Affreteurs reunisÔÇŁ) przewozi┼é amunicj─Ö i sprz─Öt artyleryjski za┼éadowany w Salonikach do bazy polskiej Marynarki Wojennej w Gda┼äsku; -21 marca 1921 roku ÔÇô decyzja dyrektora ruchu na Kanale Kilo┼äskim (dalej: KK) ÔÇô odmowa zgody na przej┼Ťcie statku kana┼éem. -podstawa odmowy ÔÇô akt prawa wewn─Ötrznego ÔÇô zarz─ůdzenie w┼éadz niemieckich stanowi─ůce o neutralno┼Ťci Niemiec w tocz─ůcym si─Ö konflikcie sowiecko-polskim ; Trybuna┼é przywo┼éa┼é art. 380 traktatu wersalskiego. ÔÇ×Kana┼é Kilo┼äski i dost─Öpy do niego b─Öd─ů zawsze wolne i otwarte na stopie zupe┼énej r├│wno┼Ťci dla statk├│w wojennych i handlowych wszystkich pa┼ästw b─Öd─ůcych w stanie pokoju z Niemcami.ÔÇŁ I stwierdzi┼é konkluduj─ůc, ┼╝e ÔÇ×Niemcy nie mog─ů przeciwstawia─ç zobowi─ůzaniom, kt├│re przyj─Ö┼éy na podstawie tego artyku┼éu [art.380] swoich regulacji dotycz─ůcych statusu neutralno┼Ťci.ÔÇŁ Sprawa Nottebohma (1955) T┼éo sporu: -Pan Nottebohm by┼é obywatelem niemieckim; od 1905 roku zamieszkiwa┼é w Gwatemali, tam prowadzi┼é interesy (handlowe i bankowe), utrzymywa┼é ┼Ťcis┼ée kontakty, rodzinne i dotycz─ůce interes├│w, z Niemcami; -wiosn─ů1939 roku wyje┼╝d┼╝a do Niemiec; 9 pa┼║dziernika 1939 roku wyst─Öpuje o naturalizacj─Ö w Wielkim Ksi─Östwie Lichtenstein; po czterech dniach ÔÇô 13 pa┼║dziernika 1939 roku otrzymuje obywatelstwo WKL; -w 1940 roku wraca do Gwatemali; w 1943 roku Nottebohm zostaje pozbawiony wolno┼Ťci jako obywatel pa┼ästwa nieprzyjacielskiego (Rzeszy); po wojnie w┼éadze Gwatemali pozbawiaj─ů go maj─ůtku; -fakt wyw┼éaszczenia g┼é├│wnie powoduje, ┼╝e WK w ramach opieki dyplomatycznej wyst─Öpuje (1951) ze skarg─ů przeciwko Gwatemali; stwierdza, ┼╝e Nottebohm by┼é od 13.10.1939 roku obywatelem WKL, pa┼ästwa w II wojnie ┼Ťwiatowej neutralnego ÔÇô WKL domaga si─Ö ÔÇ×napomnienia Gwatemali i odszkodowania dla Nottebohma [swojego obywatela].ÔÇŁ MTS stwierdzi┼é, ┼╝e pa┼ästwa same decyduj─ů o tym, kto mo┼╝e by─ç obywatelem pa┼ästwa, prawo mi─Ödzynarodowe wymaga jednak, aby w przypadku obywatelstwa istnia┼é rzeczywisty zwi─ůzek mi─Ödzy obywatelem a pa┼ästwem. ÔÇ×Obywatelstwo jest w─Öz┼éem prawnym, u podstaw kt├│rego le┼╝y spo┼éeczny fakt przywi─ůzania, efektywna solidarno┼Ť─ç bytu, interes├│w, uczu─ç, po┼é─ůczona z wzajemno┼Ťci─ů praw i obowi─ůzk├│w. Jest ono (...) prawnym wyrazem faktu wskazuj─ůcego na to, ┼╝e jednostka, kt├│rej je nadano skutkiem dzia┼éania ustawy b─ůd┼║ aktem w┼éadzy, jest faktycznie ┼Ťci┼Ťlej zwi─ůzana z ludno┼Ťci─ů pa┼ästwa, kt├│re jej obywatelstwo nadaje, ni┼╝ z ludno┼Ťci─ů jakiegokolwiek innego pa┼ästwa. Nadane przez pa┼ästwo obywatelstwo daje temu┼╝ pa┼ästwu tytu┼é do wykonywania ochrony nad ni─ů w stosunku do innego pa┼ästwa tylko wtedy, gdy przek┼éada si─Ö ono na poj─Öcie prawnego przywi─ůzania do pa┼ästwa, kt├│re uczyni┼éo j─ů swym obywatelem.ÔÇŁ Wg Trybuna┼éu o naturalizacj─Ö nie proszono, aby uzyska─ç prawne uznanie rzeczywistej przynale┼╝no┼Ťci Nottebohma do ludno┼Ťci Lichtensteinu, ale aby umo┼╝liwi─ç mu zast─ůpienie statusu poddanego mocarstwa wojuj─ůcego, statusem poddanego pa┼ästwa neutralnego; wy┼é─ůcznym celem by┼éo wej┼Ťcie Nottebohma pod opiek─Ö Lichtensteinu, nie za┼Ť jakikolwiek zamiar zwi─ůzania si─Ö przeze┼ä jego tradycjami, interesami, sposobem ┼╝ycia. Trybuna┼é stwierdzi┼é zatem, ┼╝e w p┼éaszczy┼║nie stosunk├│w mi─Ödzynarodowych nie b─Öd─ů skuteczne akty prawa wewn─Ötrznego podj─Öte jakkolwiek zgodnie z liter─ů prawa krajowego, je┼Ťli b─Öd─ů niezgodne z prawem mi─Ödzynarodowym ( w tym przypadku z zasad─ů efektywno┼Ťci obywatelstwa). Powo┼éane orzeczenia pozwalaj─ů wskaza─ç na nast─Öpuj─ůce konsekwencje prymatu prawa mi─Ödzynarodowego w stosunku do prawa wewn─Ötrznego w p┼éaszczy┼║nie mi─Ödzynarodowej: 1. pa┼ästwo nie mo┼╝e powo┼éa─ç si─Ö na swoje prawo wewn─Ötrzne, aby usprawiedliwi─ç niewykonanie zobowi─ůza┼ä wynikaj─ůcych z prawa mi─Ödzynarodowego; 2. konflikt mi─Ödzy prawem mi─Ödzynarodowym a prawem krajowym nie powoduje utraty mocy regulacji krajowej ÔÇô relacja konfliktu i jego trwanie rodzi jednak problem odpowiedzialno┼Ťci mi─Ödzynarodowej; 3. stan niezgodno┼Ťci norm prawa krajowego z prawem mi─Ödzynarodowym powoduje, ┼╝e czynno┼Ťci wykonywane na podstawie przepis├│w krajowych z prawem mi─Ödzynarodowym niezgodnych, b─Öd─ů w p┼éaszczy┼║nie mi─Ödzynarodowej bezskuteczne. Problem relacji obu zbior├│w norm w p┼éaszczy┼║nie wewn─ůtrzpa┼ästwowej. Art. 27 KW ÔÇô ÔÇ×Strona traktatu nie mo┼╝e powo┼éywa─ç si─Ö na postanowienia swojego prawa wewn─Ötrznego dla usprawiedliwienia niewykonania przez ni─ů traktatu.ÔÇŁ Obowi─ůzek oczywisty ÔÇô jak go spe┼éni─ç? Brak gotowej ÔÇśreceptyÔÇÖ. Jak pa┼ästwa radz─ů sobie z tym obowi─ůzkiem? Jakie ÔÇ×technikiÔÇŁ stosuj─ů, aby mi─Ödzynarodowe zobowi─ůzanie spe┼éni┼éo si─Ö w ich porz─ůdku prawnym? I.1. S─ů dwie podstawowe metody zapewniania skuteczno┼Ťci prawa mi─Ödzynarodowego w krajowym porz─ůdku prawnym. a. metoda recepcyjna; b. metoda pozarecepcyjna; a. Recepcja ÔÇô polega na przekszta┼éceniu mi─Ödzynarodowego zobowi─ůzania, normy w norm─Ö prawa krajowego ÔÇô norm─Ö prawa powszechnie obowi─ůzuj─ůcego. Akt przekszta┼écenia jest warunkiem koniecznym, aby zobowi─ůzania mi─Ödzynarodowe sta┼éo si─Ö skuteczne w krajowym porz─ůdku prawnym. Akt przekszta┼écenia dotyczy przede wszystkim norm pisanych ÔÇô a wi─Öc norm umownych i norm uchwa┼é OM. Kto i jak dokonuje aktu przekszta┼écania zobowi─ůza┼ä umownych? W zabieg przekszta┼écania najwa┼╝niejszych dla pa┼ästwa norm umownych jest zawsze zaanga┼╝owany parlament. Przy czym akt przekszta┼écenia mo┼╝e by─ç dokonywany przez parlament: -we ÔÇśwsp├│┼édzia┼éaniuÔÇÖ z organem zaci─ůgaj─ůcym zobowi─ůzania; -b─ůd┼║ samodzielnie; W przypadku obu konfiguracji podmiotowych akt przekszta┼écenia zwie┼äcza opublikowanie przekszta┼écanych norm w Dzienniku Urz─Ödowym. W pierwszym przypadku ┼Ťwiadectwem przekszta┼écenia b─Ödzie publikacja w Dz.U., akt├│w obu organ├│w: wykonawczego-akt ratyfikacji wraz z tekstem ratyfikowanej umowy; i parlamentu-tekst ustawy aprobuj─ůcej zawarcie umowy; W drugim przypadku ┼Ťwiadectwem tym b─Ödzie wy┼é─ůcznie akt parlamentu ÔÇô ustawa; W skutku swoim przekszta┼écenie tych norm polega─ç b─Ödzie: -w pierwszym przypadku na przekszta┼éceniu umowy en bloc(w ca┼éo┼Ťci) w akt prawa krajowego ÔÇô i b─Ödzie to akt transformacji umowy; -w drugim za┼Ť na ÔÇ×rozpisaniuÔÇŁ umownych zobowi─ůza┼ä na j─Özyk i form─Ö aktu prawa krajowego ÔÇô ustawy ÔÇô i b─Ödzie to akt transpozycji umowy; Transformacja Przyk┼éadem transformuj─ůcej praktyki by┼éa praktyka wprowadzania w obr─Öb polskiego porz─ůdku prawnego w okresie mi─Ödzywojennym um├│w ratyfikowanych. Pod rz─ůdami konstytucji marcowej (21) i kwietniowej (35) ÔÇô umowy ratyfikowane przez Prezydenta RP za zgod─ů Parlamentu i opublikowane razem z ustaw─ů ratyfikacyjn─ů w Dzienniku Ustaw, traktowane by┼éy przez s─ůdy II RP jak ustawy. Akty Parlamentu i Prezydenta (zgoda na ratyfikacj─Ö umowy, akt ratyfikacji traktatu) ÔÇô z chwil─ů ich opublikowania wraz z tekstem umowy w Dzienniku Ustaw ÔÇô przekszta┼éca┼éy ÔÇśw ca┼éo┼ŤciÔÇÖ umow─Ö w akt prawa wewn─Ötrznego. Traktat by┼é traktowany jakÔÇŽ ustawa. Pojawia┼é si─Ö zatem w porz─ůdku prawnym RP akt prawny w randze ustawy, b─Öd─ůcy ÔÇślustrzanymÔÇÖ odbiciem umowy. W zale┼╝no┼Ťci od regulowanej umow─ů materii, a tak┼╝e charakteru norm transformowanej umowy, akt transformacji mo┼╝e by─ç ÔÇśuzupe┼énionyÔÇÖ przez krajowego ustawodawc─Ö. Krajowy ustawodawca chc─ůc nada─ç transformowanej umowie pe┼éen skutek mo┼╝e by─ç ÔÇśzmuszonymÔÇÖ dodatkowo: ÔÇó b─ůd┼║ do uchwalenia nowego, wykonuj─ůcego regulacj─Ö traktatow─ů, prawa; ÔÇó lub do korekty ustawodawstwa ju┼╝ istniej─ůcego; Transpozycja Akt ÔÇśrozpisaniaÔÇÖ umownych zobowi─ůza┼ä na j─Özyk i form─Ö aktu prawa krajowego- ustawy lub rozporz─ůdzenia wykonawczego do ustawy. Szczeg├│┼éowych wariant├│w, formu┼é transpozycji mo┼╝e by─ç wiele: -dos┼éowne powt├│rzenie w akcie krajowym klauzul umownych; -transponowanie ca┼éo┼Ťci lub cz─Ö┼Ťci umownych zobowi─ůza┼ä czynione bez intencji ich ÔÇśkopiowaniaÔÇÖ Uchwalane akty (we wst─Öpach, tytu┼éach) sygnalizuj─ů, ┼╝e zosta┼éy przyj─Öte w nast─Öpstwie zawarcia traktatu w celu jego wykonania, b─ůd┼║ (najcz─Ö┼Ťciej) nie sygnalizuj─ů tego faktu. B. Mechanizm poza-recepcyjny. Polega on na nadaniu bezpo┼Ťredniej skuteczno┼Ťci mi─Ödzynarodowym zobowi─ůzaniom w krajowym porz─ůdku prawnym. Nast─Öpuje ├│w skutek w nast─Öpstwie inkorporowania zobowi─ůza┼ä do porz─ůdku krajowego. Dokonuj─ůcy inkorporacji nie widz─ů potrzeby przekszta┼écania normy mi─Ödzynarodowej w norm─Ö krajow─ů, aby by┼éa ona skuteczna w krajowym porz─ůdku prawnym. Norma mi─Ödzynarodowa w oryginalnym kszta┼écie do┼é─ůcza do zbioru norm tworzonych przez krajowego ustawodawc─Ö. Szczeg├│lnie spektakularn─ů jest inkorporacja norm pisanych ÔÇô norm umownych. Staj─ů si─Ö obok krajowych ┼║r├│de┼é prawa nowym jego ┼║r├│d┼éem. Kto decyduje o inkorporacji? O inkorporacji ca┼éo┼Ťci lub cz─Ö┼Ťci zobowi─ůza┼ä mi─Ödzynarodowych decyduje: -konstytucyjny ustawodawca ÔÇô wyrazem czego postanowienia konstytucji stanowi─ůce o inkorporowaniu (ca┼éo┼Ťci lub cz─Ö┼Ťci) zobowi─ůza┼ä; lub -gdy nie czyni tego konstytucja (milczenie konstytucji) ÔÇô praktyka akceptowania skutku inkorporacji (ca┼éo┼Ťci lub cz─Ö┼Ťci) zobowi─ůza┼ä przez parlament i s─ůdy naczelne (orzecznictwo); I.2. Miejsce um├│w w hierarchii ┼║r├│de┼é prawa krajowego. Umowa: Transformowana ÔÇô ÔÇ×traktowana jakÔÇŽ ustawaÔÇŁ; Transponowana ÔÇô ÔÇ×kodowanaÔÇŁ form─Ö i j─Özyk klasycznego prawa krajowego (ustawa), z tej przyczyny ÔÇśznikaÔÇÖ z pola widzenia jej mi─Ödzynarodowy rodow├│d. Inkorporowana ÔÇô nowe, oryginalne ┼║r├│d┼éo prawa; Ich dalszy los ÔÇô moc oddzia┼éywania (art. 27) ÔÇô zale┼╝y od tego, jak plasuj─ů si─Ö w hierarchii akt├│w prawa wewn─Ötrznego? W istocie, w jakiej relacji pozostaj─ů wobec ustaw? Indywidualizacja tej relacji jest mo┼╝liwa jedynie w przypadku umowy transformowanej i inkorporowanej. Maj─ůc na uwadze praktyk─Ö, jakie zasadnicze relacje mi─Ödzy traktatem a ustaw─ů wchodz─ů w gr─Ö? a. umowa mo┼╝e mie─ç moc r├│wn─ů ustawie; b. umowa mo┼╝e mie─ç moc wy┼╝sz─ů od ustawy; Przypadek pierwszy ÔÇô umowa o mocy r├│wnej ustawie. Umowa ÔÇô transformowana, inkorporowana ÔÇô ÔÇ×na poziomÔÇŁ ustawy. Jej relacja wobec ustaw wcze┼Ťniejszych w sytuacji konfliktu regulacji? Lex posterior derogat legi priori Relacja ustawy p├│┼║niejszej wobec wcze┼Ťniejszej transformowanej lub inkorporowanej umowy w sytuacji konfliktu regulacji. Lex posterior derogat legi priori (!?) Umiarkowanie ┼éagodzi─ç mo┼╝e ten oczywi┼Ťcie negatywny dla umowy skutek domniemanie, ┼╝e przyj─Öta p├│┼║niej ustawa nie mo┼╝e by─ç uchwalana z zamiarem naruszenia mi─Ödzynarodowego zobowi─ůzania. Domniemanie to musi ust─ůpi─ç jednak, gdy ustawa sygnalizuje zamiar ustawodawcy odst─ůpienia od zobowi─ůzania lub gdy nie ma sposobu pogodzenia skonfliktowanych regu┼é obu akt├│w. Przypadek drugi ÔÇô umowa o mocy wy┼╝szej, ni┼╝ ustawa. Dotyczy wy┼é─ůcznie traktat├│w inkorporowanych ÔÇô pozycja traktatu w obr─Öbie krajowego porz─ůdku jest w takim przypadku mocna ÔÇô przes┼éanie art. 27 KW rzeczywiste. Po raz pierwszy zasada wy┼╝szo┼Ťci traktatu nad ustaw─ů zosta┼éa uznana przez konstytucj─Ö Hiszpanii w 1931 roku; I.3. Jak wygl─ůda w praktyce usankcjonowanie przez pa┼ästwo wyboru stosowanej techniki wprowadzania mi─Ödzynarodowych zobowi─ůza┼ä w obr─Öb prawa krajowego? Gdzie szuka─ç informacji o tym, kt├│ry z mechanizm├│w ÔÇô recepcyjny, czy te┼╝ poza-recepcyjny ÔÇô pa┼ästwo przyjmuje? Rola prawa mi─Ödzynarodowego jest wsp├│┼écze┼Ťnie tak istotn─ů, ┼╝e okre┼Ťla jego miejsce w krajowym porz─ůdku prawnym ustawodawca konstytucyjny. Zatem miejsce to wskazuje Konstytucja oraz praktyka konstytucyjna, orzecznictwo s─ůd├│w naczelnych nade wszystko, w szczeg├│lno┼Ťci za┼Ť orzecznictwo Trybuna┼éu Konstytucyjnego, je┼╝eli w pa┼ästwie istnieje i dzia┼éa. Gdy pytamy zatemÔÇŽ Czy nadanie skuteczno┼Ťci zobowi─ůzaniom mi─Ödzynarodowym w obr─Öbie krajowego porz─ůdku prawnego nast─Öpuje wy┼é─ůcznie w nast─Öpstwie aplikowania recepcyjnego lub poza-recepcyjnego (formalnego) mechanizmu introdukcji? Odpowied┼║ jest negatywna. Uzupe┼énieniem mechanizm├│w formalnych jest ÔÇ×materialne wprowadzenieÔÇŁ prawa mi─Ödzynarodowego ÔÇô ten termin opisuje interpretacyjne dokonania ┼Ťwiadomego tre┼Ťci art. 27 KW s─Ödziego lub innego organu stosuj─ůcego prawo. WYK┼üAD 16 (21-02-2006) II. Miejsce prawa mi─Ödzynarodowego w systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 9 Konstytucji RP(1997) ÔÇô ÔÇ×Rzeczpospolita Polska przestrzega wi─ů┼╝─ůcego j─ů prawa mi─ÖdzynarodowegoÔÇŁ Jak ta zasada konstytucyjna (b─Öd─ůca deklaracj─ů najwy┼╝szego szacunku dla prawa mi─Ödzynarodowego ÔÇô czynion─ů urbi et orbi, w najbardziej solenny spos├│b) przek┼éada si─Ö na praktyk─Ö implementacji zobowi─ůza┼ä mi─Ödzynarodowych w polskim porz─ůdku prawnym? II.1. Czy i co w tej materii ma do powiedzenia Konstytucja? Rozdzia┼é III Konstytucji ÔÇô ÔÇ×┼╣r├│d┼éa prawaÔÇŁ Art. 87 ust. 1 stanowi: ÔÇ×┼╣r├│d┼éami powszechnie obowi─ůzuj─ůcego prawa Rzeczypospolitej Polskiej s─ů: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy mi─Ödzynarodowe oraz rozporz─ůdzenia.ÔÇŁ Konstytucja wzmiankuje o znacz─ůcej, lecz jedynie cz─Ö┼Ťci zobowi─ůza┼ä mi─Ödzynarodowych ÔÇô umowach ratyfikowanych. Umowy ratyfikowane (ÔÇ×og├│┼éÔÇŁ um├│w ratyfikowanych) to: -umowy ratyfikowane za zgod─ů parlamentu (art. 89 ust.1 (!); -umowy ratyfikowane bez konieczno┼Ťci uzyskiwania jego zgody; -ratyfikowane za zgod─ů narodu wyra┼╝on─ů w drodze og├│lnonarodowego referendum; + Umowy, do kt├│rych RP przyst─ůpi┼éa wol─ů Prezydenta RP; Umowa ratyfikowana, w ka┼╝dym przypadku, zgodnie z art. 91 w ust.1: ÔÇ×(ÔÇŽ) po og┼éoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej stanowi cz─Ö┼Ť─ç krajowego porz─ůdku prawnego i jest bezpo┼Ťrednio stosowana, chyba ┼╝e jej stosowanie jest uzale┼╝nione od wydania ustawy.ÔÇŁ Art.91 ust.1 ÔÇô wywo┼éuje dwie istotne kwestie: A. kwesti─Ö czasu (okresu) skuteczno┼Ťci umowy ratyfikowanej w obr─Öbie porz─ůdku prawnego RP; B. kwesti─Ö zakresu skuteczno┼Ťci umowy ratyfikowanej w (od) chwili publikacji w Dz. U.; Ad. A. Umowa jest skuteczna w RP odÔÇŽ chwili og┼éoszenia jej w Dz. U., Og┼éoszenia ratyfikowanej umowy mi─Ödzynarodowej w dzienniku promulgacyjnym jest niezb─Ödnym i konstytucyjnym warunkiem w┼é─ůczenia umowy do krajowego porz─ůdku prawnego. Umowa jest skuteczna doÔÇŽ ? Innymi s┼éowy pytamy o to, jak okoliczno┼Ť─ç wyga┼Ťni─Öcia umowy w p┼éaszczy┼║nie mi─Ödzynarodowej wobec RP, wp┼éywa na jej skuteczno┼Ť─ç w porz─ůdku prawnym RP? NSA (V S.A. 726/00) z 7.12.1999 r. ÔÇô jest zdania, ┼╝e skuteczno┼Ť─ç umowy mimo wyga┼Ťni─Öcia w p┼éaszczy┼║nie mi─Ödzynarodowej, w porz─ůdku krajowym trwa do chwili podania do publicznej wiadomo┼Ťci (opublikowania w Dz. U.) o┼Ťwiadczenia rz─ůdowego o utracie jej mocy obowi─ůzuj─ůcej. B. Pytaj─ůc o ÔÇśzakres skuteczno┼Ťci umowy w chwili publikacji w Dz. U.ÔÇÖ pytamy w istocie o to, w jakim zakresie normy umowy s─ů skuteczne od tej chwili bezpo┼Ťrednio. Gdy m├│wimy o normach stosowanych bezpo┼Ťrednio ÔÇô m├│wimy o normach: -kt├│re intencji tw├│rc├│w umowy mog─ů i maj─ů by─ç bezpo┼Ťrednio ÔÇô ÔÇśnatychmiastÔÇÖ ÔÇô skuteczne w obr─Öbie krajowego porz─ůdku prawnego, wobec jednostek (obywateli, os├│b prawnych i innych podmiot├│w), a tak┼╝e organ├│w pa┼ästwa ÔÇô tak w relacjach ÔÇśjednostka ÔÇô organy pa┼ästwaÔÇÖ, jak i relacjach ÔÇśjednostka ÔÇô jednostkaÔÇÖ; -kt├│re uprawniaj─ů lub zobowi─ůzuj─ů (z chwil─ů publikacji) taki w┼éa┼Ťnie kr─ůg adresat├│w; -kt├│re mog─ů by─ç samodzieln─ů podstaw─ů formu┼éowanych przed organem krajowym przez te podmioty roszcze┼ä; -kt├│re mog─ů by─ç samodzieln─ů i wy┼é─ůczn─ů podstaw─ů s─ůdowego rozstrzygni─Öcia (ratio decidendi) lub te┼╝ samodzieln─ů i wy┼é─ůczn─ů podstaw─ů administracyjnej decyzji; normy skuteczne bezpo┼Ťrednio ÔÇô to normy samowykonalne Normy, kt├│re nie s─ů bezpo┼Ťrednio skuteczne, kt├│re wymagaj─ů transpozycji ÔÇô to normy niesamowykonalne ÔÇô a wi─Öc to te cz─Ö┼Ťci umowy, kt├│rych stosowanie wg art. 91 ust. 1 ÔÇ×(ÔÇŽ) jest uzale┼╝nione od wydania ustawyÔÇŁ. II. 1.1. ┼╣r├│d┼éa i pierwotna ÔÇ×przyczynaÔÇŁ r├│┼╝nicowania norm? Rozr├│┼╝nienia norm samowykonalnych i niesamowykonalnych dokona┼é SN Stan├│w Zjednoczonych w wyroku w sprawie Foster and Elam v. Neilson (1829). Traktat US ÔÇô Hiszpania (cesja Florydy ÔÇô 1819) ratyfikowany przez Prezydenta za zgod─ů IZB Kongresu. Konstytucja US ÔÇô art. VI ust.2 ÔÇ×This Constitution, and Laws of the United States which shall be made in Pursuance thereof; and all Treaties made, or which shall be made, under the Authority of the United States, shall be the supreme Law of the Land; (ÔÇŽ)ÔÇŁ. W orzeczeniu SN US znajdujemy fragment, kt├│ry oddaje istot─Ö samowykonalno┼Ťci norm. Wg SN ÔÇ×(ÔÇŽ) traktat jest samowykonalny, gdy dzia┼éa sam z siebie bez potrzeby jakiejkolwiek pomocy ze strony ustawodawstwa wewn─Ötrznego, lub te┼╝ jest niesamowykoanlny, gdy jego postanowienia tworz─ů kontrakt, implikuj─ůc potrzeb─Ö u┼╝ycia ┼Ťrodka ustawodawczego lub administracyjnego.ÔÇŁ Pogl─ůd r├│┼╝nicuj─ůcy charakter norm ÔÇô na samowykonalne i niesamowukonalne ÔÇô przyj─Öty zosta┼é tak┼╝e przez orzecznictwo innych pa┼ästw, kt├│re zdecydowa┼éy o inkorporacji um├│w do swego porz─ůdku prawnego. Potwierdzeniem samowykonalnego charakteru norm umownych ÔÇô sankcj─ů s─ůdu mi─Ödzynarodowego ÔÇô jest opinia doradcza STMS (1928), w sprawie jurysdykcji s─ůd├│w gda┼äskich. Sp├│r mi─Ödzy Wolnym miastem Gda┼äskiem a RP; Umowa polsko ÔÇô gda┼äska ÔÇô 9.11.1920 r., - Pary┼╝; zawiera┼éa w art. 20 i 21 ÔÇô postanowienia dotycz─ůce m.in. kontroli, zarz─ůdu i eksploatacji sieci kolejowej w granicach Wolnego Miasta. Sie─ç kolejowa b─Ödzie ÔÇ×kontrolowana i zarz─ůdzana przez Polsk─Ö, kt├│ra otrzymywa─ç b─Ödzie zyski i ponosi─ç koszta.ÔÇŁ ÔÇô art. 20; ÔÇ×(ÔÇŽ) kwestie dotycz─ůce statusu urz─Ödnik├│w, pracownik├│w i robotnik├│w, b─Öd─ůcych obecnie w s┼éu┼╝bie kolei ┼╝elaznych b─Öd─ů przedmiotem stosownego porozumienia (ÔÇŽ).ÔÇŁ ÔÇô art. 21; Tymczasowe porozumienie dotycz─ůce urz─Ödnik├│w ÔÇô (provisoriches Beamtenabkommen) ÔÇô by┼éo w rozumieniu umowy z 1920 ÔÇśstosownym porozumieniemÔÇÖ. Postanowienia porozumienia powo┼éywane by┼éy z pozytywnym skutkiem przez pracownik├│w kolei w sporze z pracodawc─ů (PKP) post─Öpowaniach przed s─ůdami gda┼äskimi. RP odm├│wi┼éa honorowania orzecze┼ä. Strona polska by┼éa zdania, ┼╝e: Beamtenabkommen b─Öd─ůc porozumieniem mi─Ödzynarodowym (umow─ů mi─Ödzynarodow─ů), ustanawia prawa i obowi─ůzki jedynie pomi─Ödzy stronami; Beamtenabkommen nie b─Öd─ůc wprowadzonym do ustawodawstwa polskiego, nie mo┼╝e bezpo┼Ťrednio ustanawia─ç praw i obowi─ůzk├│w dla zainteresowanych jednostek (pracownik├│w PKP, jak o samej PKP); Je┼Ťli z jakich┼Ť wzgl─Öd├│w Polska nie wykona┼éaby zobowi─ůza┼ä mi─Ödzynarodowych ustanowionych Beamtenabkommen, ponosi┼éaby odpowiedzialno┼Ť─ç jedynie wobec Wolnego Miasta Gda┼äska; Strona gda┼äska by┼éa zdania, ┼╝e: Beamtenabkommen ÔÇô porozumienie jakkolwiek b─Öd─ůce formalnie mi─Ödzynarodowym porozumieniem, w intencji stron mia┼é stanowi─ç ÔÇ×zbi├│r postanowie┼ä, kt├│re okre┼Ťlaj─ů w p┼éaszczy┼║nie prawnej relacje pomi─Ödzy administracj─ů kolei a zatrudnionymi przez ni─ů pracownikami ÔÇô warunki wykonywania s┼éu┼╝by (ÔÇ×contract of serviceÔÇŁ); Przedmiot (Beamtenabkommen) porozumienia, nie za┼Ť jego forma okre┼Ťla jego s─ůdowy charakter ÔÇô (ÔÇ×(ÔÇŽ) it is the substance rather than the form of the instrument that determines its juridical charakter.ÔÇŁ). STNS stwierdzi┼é: ÔÇťMo┼╝na ┼éatwo odnotowa─ç, ┼╝e zgodnie z utrwalon─ů zasad─ů prawa mi─Ödzynarodowego, umowa z 22.10.1921 roku b─Öd─ůc mi─Ödzynarodowym porozumieniem, nie mo┼╝e, jako taka, ustanawia─ç bezpo┼Ťrednio praw i obowi─ůzk├│w dla os├│b prywatnych. Lecz nie mo┼╝na zaprzeczy─ç, ┼╝e sam przedmiot mi─Ödzynarodowego porozumienia, zgodnie z intencj─ů umawiaj─ůcych si─Ö stron, mo┼╝e powodowa─ç, ┼╝e przyj─Öte zostan─ů przez strony pewne precyzyjnie sformu┼éowane regu┼éy ustanawiaj─ůce prawa i obowi─ůzki daj─ůce si─Ö stosowa─ç przez s─ůdy krajowe. Na tak─ů intencj─Ö mo┼╝na wskaza─ç odwo┼éuj─ůc si─Ö do sformu┼éowa┼ä umowy. (ÔÇŽ) Intencja stron, kt├│ra wywie┼Ť─ç mo┼╝na z tre┼Ťci umowy, spos├│b w jaki umowa by┼éa stosowana, s─ů decyduj─ůce. Ta zasada interpretacji powinna by─ç zastosowana przez Trybuna┼é w niniejszej sprawie.ÔÇŁ Ocena charakteru, natury (samowykonalno┼Ťci) normy nale┼╝y doÔÇŽ s─ÖdziegoÔÇŽ S─ůdy bior─ů pod uwag─Ö co do zasady ÔÇô zamiar (intencj─Ö) nadania samowykonalnego charakteru normom przez strony umowy. Zamiar ten wywodz─ů przede wszystkim z: Precyzyjnej, jasnej, kodeksowej redakcji norm; wyra┼║nych sygna┼é├│w czy te┼╝ sugestii o samowykonalnym charakterze norm poczynionych przez strony w samej umowie ÔÇô preambu┼éa; i/lub wskaza┼ä zawartych w sk┼éadanych o┼Ťwiadczeniach towarzysz─ůcych jej zawarciu (np. tre┼Ťci debaty parlamentarnej, wypowiedziach organu zawieraj─ůcego umow─Ö) o┼Ťwiadczeniu prezydenta; Jest wiele orzecze┼ä s─ůd├│w polskich komentuj─ůcych przes┼éanki bezpo┼Ťredniego stosowania norm um├│w mi─Ödzynarodowych. Znamienna jest jedna z pierwszych wypowiedzi SN z 15 czerwca 1993 roku, w kt├│rej SN wypowiadaj─ůc si─Ö o samowykonalnej naturze norm traktatu stwierdzi┼é, ┼╝e problem: ÔÇ×Dotyczy (ÔÇŽ) oczywi┼Ťcie tego rodzaju konwencji lub dwustronnych um├│w, kt├│rych b─ůd┼║ co najmniej w spos├│b dorozumiany wyra┼╝ono zamiar stosowania ich w obszarze prawa wewn─Ötrznego przyst─Öpuj─ůcych do konwencji lub zawieraj─ůcych umow─Ö pa┼ästw, b─ůd┼║ te┼╝ przyj─ů─ç mo┼╝na, i┼╝ co najmniej mo┼╝liwo┼Ť─ç takiego ich stosowania wynika z ich tre┼Ťci lub te┼╝ innych obiektywnych przes┼éanek towarzysz─ůcych ich zawarciu (ÔÇŽ)ÔÇŁ I doda┼é: ÔÇ×(ÔÇŽ) jest oczywiste, ┼╝e przyst─ůpienie kraju do konwencji, kt├│rej przedmiotem s─ů prawa cz┼éowieka, nie mo┼╝e mie─ç innego celu ni┼╝ jej bezpo┼Ťrednie stosowanie w wewn─Ötrznym obrocie prawnym, nie za┼Ť uzale┼╝nienie takiego stosowania od oceny lub uznania np. krajowych organ├│w administracyjnych.ÔÇŁ II.2. Miejsce ratyfikowanych um├│w w hierarchii akt├│w prawa wewn─Ötrznego? Art. 91 ust. 2 ÔÇô ÔÇ×Umowa ratyfikowana za uprzedni─ů zgoda wyra┼╝on─ů w ustawie ma pierwsze┼ästwo przed ustaw─ů, je┼Ťli ustawy tej nie da si─Ö pogodzi─ç z umow─ůÔÇŁ A miejsce um├│w ratyfikowanych bez zgody Parlamentu? Nie jest ono wyra┼║nie w Konstytucji okre┼Ťlone. Je┼Ťli ratyfikowanie (zawarcie) umowy, przedmiotem kt├│rej s─ů materie ustawowe, wymaga zgody parlamentu, to umowy ratyfikowanej bez tej zgody nie mo┼╝emy odnale┼║─ç na poziomie ustawowym. Gdzie zatemÔÇŽ ? Mi─Ödzy ustaw─ů a rozporz─ůdzeniem. II.3. Co z innymi ni┼╝ ratyfikowane umowami? Jakie jest ich miejsce w polskim porz─ůdku prawnym? Usytuowanie norm tych um├│w okre┼Ťli zabieg transpozycji. B─Ödzie to zatem: -albo zbi├│r norm ustawowych (ustawa) -albo zbi├│r norm rozporz─ůdze┼ä wykonawczych do ustaw (rozporz─ůdzenie). Problem ustawowego odes┼éania do um├│w mi─Ödzynarodowych Odes┼éanie do um├│w mi─Ödzynarodowych jakie odnajdujemy w aktach prawa polskiego ÔÇô jest mechanizmem wprowadzania um├│w do prawa polskiego. Np. ustawa o prawie prywatnym mi─Ödzynarodowym z 1965 roku stwierdza w art. 1 ┬ž 2, ┼╝e ÔÇ×(ÔÇŽ) nie stosuje si─Ö jej, je┼╝eli umowa mi─Ödzynarodowa, kt├│rej Polska jest stron─ů, postanawia inaczej.ÔÇŁ Odes┼éanie ÔÇô jaki to mechanizm ÔÇô ┼Ťcie┼╝ka recepcyjna, czy te┼╝ poza-recepcyjna? O jak─ů umow─Ö mi─Ödzynarodow─ů chodzi we wzmiankowanym odes┼éaniu? Jak zawart─ů ÔÇô ratyfikowan─ů czy r├│wnie┼╝ ÔÇśka┼╝d─ů inn─ůÔÇÖ ÔÇô zawart─ů w inny spos├│b? Na podstawie skromnego orzecznictwa (NSA g┼é├│wnie), kszta┼étuje si─Ö pogl─ůd, ┼╝e: odes┼éanie ustawy do umowy ratyfikowanej powoduje to, ┼╝e umowa ratyfikowana jest skuteczna ÔÇ×na warunkachÔÇŁ art. 91 ust. 1 Konstytucji; natomiast odes┼éanie ustawy do umowy nieratyfikowanej (zatwierdzanej lub zawieranej w inny spos├│b) skutkuje aktem swoistej transformacji, polegaj─ůcym na w┼é─ůczeniu postanowie┼ä umowy do aktu odsy┼éaj─ůcego, przez co uzyskuj─ů one moc obowi─ůzuj─ůc─ů i pozycj─Ö analogiczn─ů do tej, jak─ů ma akt odsy┼éaj─ůcy (a wi─Öc staje si─Ö ustaw─ů); II.4. Art. 27 KW a art. 8 ust.1 Konstytucji? Art. 27 KW ÔÇô ÔÇ×Strona traktatu nie mo┼╝e powo┼éywa─ç si─Ö na postanowienia swojego prawa wewn─Ötrznego dla usprawiedliwienia niewykonania przez ni─ů traktatu.ÔÇŁ Art. 8 ust.1 ÔÇô ÔÇ×Konstytucja jest najwy┼╝szym prawem Rzeczypospolitej PolskiejÔÇŁ Jak pogodzi─ç te skrajnie opozycyjne wobec siebie ÔÇô oczywiste dla formu┼éuj─ůcych je ÔÇô za┼éo┼╝enia? P┼éaszczyzn─ů neutraln─ů, godz─ůc─ů punkt widzenia stron, jest odej┼Ťcie od spor├│w ideowych i skupienie uwagi na ÔÇśtechnikachÔÇÖ zapewnienia zgodno┼Ťci traktat├│w z Konstytucj─ů RP. Relacja art. 27 KW wobec art. 8 ust. 1 Konstytucji ÔÇô staje si─Ö w tym uj─Öciu bardziej kwesti─ů ÔÇśtechniczn─ůÔÇÖ ÔÇô kwesti─ů uruchomienia procedur zapewniaj─ůcych zgodno┼Ť─ç traktat├│w z Konstytucj─ů. Zgodnie z art. 188 pkt. 1 konstytucji Trybuna┼é Konstytucyjny ma prawo orzeka─ç o zgodno┼Ťci um├│w mi─Ödzynarodowych z Konstytucj─ů. Kontrola konstytucyjno┼Ťci dotyczy wszystkich um├│w, kontrola um├│w ratyfikowanych z uwagi na wag─Ö normowanych nimi materii, skupia nasza uwag─Ö. Przed zwi─ůzaniem si─Ö umow─ůÔÇŽ -Prezydent RP mo┼╝e wnioskowa─ç o przeprowadzenie kontroli do TK ÔÇô art. 133 ust. 2; -negatywne orzeczenie Trybuna┼éu Konstytucyjnego blokuje ratyfikacj─Ö; Po zwi─ůzaniu si─Ö umow─ůÔÇŽ -wniosek autorstwa szerokiego kr─Ögu uprawnionych podmiot├│w (art. 191 ust.1); -negatywne orzeczenie Trybuna┼éu Konstytucyjnego implikuje podj─Öcie krok├│w prowadz─ůcych do: zmiany traktatu; cz─Ö┼Ťciowego lub ca┼ékowitego jego wyga┼Ťni─Öcia; rewizji Konstytucji; Problem ÔÇśtechnikÔÇÖ pozwalaj─ůcych na unikni─Öcie niekonstytucyjno┼Ťci traktat├│w nie eliminuje wszak┼╝e pytania o relacje (pierwsze┼ästwo) mi─Ödzy Konstytucj─ů a mi─Ödzynarodowymi zobowi─ůzaniami i vice versa w polskim porz─ůdku prawnym. Interesuj─ůcym jest pogl─ůd wskazuj─ůcy, i┼╝ s─ůsiedztwo art. 8 i art. 9 Konstytucji, a wi─Öc zasady nadrz─Ödno┼Ťci Konstytucji w s─ůsiedztwie zasady poszanowania prawa mi─Ödzynarodowego ustanawia wol─ů konstytucyjnego ustawodawcy rodzaj r├│wnowagi mi─Ödzy nimi. Za┼éo┼╝enie przez Konstytucj─Ö jej istnienia odnajdujemy w sygnalizuj─ůcym to wyroku z 11.05.2005 Trybuna┼éu Konstytucyjnego dotycz─ůcego konstytucyjno┼Ťci traktatu o przyst─ůpieniu RP do Unii Europejskiej. Trybuna┼é stwierdzi┼é: ÔÇ×prawn─ů konsekwencj─ů art.. 9 Konstytucji jest konstytucyjne za┼éo┼╝enie, i┼╝ na terytorium RP, obok norm (przepis├│w) stanowionych przez krajowego legislatora, obowi─ůzuj─ů uregulowania (przepisy) kreowane poza systemem krajowych (polskich) organ├│w prawodawczych. Ustrojodawca konstytucyjny ┼Ťwiadomie wi─Öc przyj─ů┼é, ┼╝e system prawa obowi─ůzuj─ůcego na terytorium Rzeczypospolitej mie─ç b─Ödzie charakter wielosk┼éadnikowy. Obok akt├│w prawnych, stanowionych przez krajowe (polskie) organy prawodawcze, w Polsce obowi─ůzuj─ů i s─ů stosowane tak┼╝e akty prawa mi─Ödzynarodowego(ÔÇŽ). Na terenie Polski wsp├│┼éobowi─ůzuj─ů wi─Öc podsystemy regulacji prawnych, pochodz─ůce z r├│┼╝nych centr├│w prawodawczych. Winny one koegzystowa─ç na zasadzie obop├│lnie przyjaznej wyk┼éadni i kooperatywnego wsp├│┼éstosowaniaÔÇŁ. II.5. Miejsce traktat├│w zawieranych pod rz─ůdami konstytucji wcze┼Ťniejszych. Art. 241 (1) ÔÇ×Umowy mi─Ödzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolit─ů Polsk─ů na podstawie obowi─ůzuj─ůcych w czasie ich ratyfikacji przepis├│w konstytucyjnych i og┼éoszone w Dzienniku Ustaw, uznaje si─Ö za umowy ratyfikowane za uprzedni─ů zgod─ů wyra┼╝on─ů w ustawie i stosuje si─Ö do nich przepisy art. 91 Konstytucji, je┼╝eli z tre┼Ťci umowy mi─Ödzynarodowej wynika, ┼╝e dotycz─ů one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust.1Konstytucji.ÔÇŁ Jak praktycznym jest ten artyku┼é Konstytucji, niech s┼éu┼╝y przyk┼éad linii rozumowania pe┼énomocnik├│w interesu tzw. zabu┼╝an w ich sporze z RP: ÔÇśZabu┼╝anieÔÇÖ to osoby przesiedlone z Kres├│w po 1945 roku na podstawie um├│w mi─Ödzynarodowych mi─Ödzy ├│wczesnym rz─ůdem RP (PKWN) a rz─ůdami Republik Ukrai┼äskiej, Bia┼éoruskiej i Litewskiej SSR (tzw. um├│w republika┼äskich zawartych w datach 9.9.22.09.1944r.) lub ich spadkobiercy. Sp├│r jest nast─Öpstwem nie wywi─ůzania si─Ö RP wobec cz─Ö┼Ťci os├│b z zaci─ůgni─Ötych w tych umowach z radzieckimi SSR zobowi─ůza┼ä. RP zobowi─ůza┼éa si─Ö w nich honorowa─ç i zabezpieczy─ç prawa maj─ůtkowe os├│b przesiedlonych. ┼Üci┼Ťlej, prawo do rekompensaty za mienie pozostawione lub prawo zaliczenia warto┼Ťci mienia pozostawionego, na poczet kupna nieruchomo┼Ťci w RP. W poszukiwaniu podstaw prawnych kierowanych pod adresem Skarbu Pa┼ästwa roszcze┼ä kompensacyjnych wskazywano m.in. na wspomniane umowy i ÔÇśsprawdzanoÔÇÖ, czy skar┼╝─ůcy mog─ů z nich wywie┼Ť─ç o swoich prawach maj─ůtkowych. Aby tak by┼éo, trzeba by┼éoby wykaza─ç ÔÇô to, o czym m├│wi art. 241 ÔÇô z jednej strony, ┼╝e umowy republika┼äskie by┼éy ratyfikowane za zgod─ů parlamentu i zosta┼éy opublikowane w Dzienniku Ustaw, a nast─Öpnie, i┼╝ nale┼╝─ůc do kategorii traktat├│w wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji, zawieraj─ů normy o bezpo┼Ťrednim skutku. Porz─ůdek konstytucyjny roku 1944 problem kompetencji traktatowych RP normowa┼é w odwo┼éaniu do konstytucji marcowej (1921). Umowa ratyfikowana za zgod─ů parlamentu i opublikowana w Dz. U. by┼éa postrzegana w okresie mi─Ödzywojennym przez s─ůdy jakÔÇŽ ustawa. Analiza procesu zwi─ůzywania si─Ö umowami republika┼äskimi przez RP w roku 1944, po latach, nie pozwala w pe┼éni wykluczy─ç okoliczno┼Ťci ich ratyfikacji, natomiast niekwestionowan─ů by┼éa i jest okoliczno┼Ť─ç braku ich publikacji w Dzienniku Ustaw. Wyrok TK z dn. 19.12.2002 roku konstatuj─ůc ten fakt stwierdzi┼é, i┼╝ ÔÇô ÔÇ×(ÔÇŽ) nie mo┼╝na przyj─ů─ç, ┼╝e umowy te stanowi┼éy kiedykolwiek element wewn─Ötrznego porz─ůdku prawnego RzeczypospolitejÔÇŁ. W tym samym wyroku TK odni├│s┼é si─Ö r├│wnie┼╝ do tezy wywodz─ůcej bezpo┼Ťrednio prawa maj─ůtkowe z um├│w republika┼äskich. Przedmiotem oceny musia┼é by─ç, obok ca┼éo┼Ťci unormowa┼ä, tak┼╝e ust.6 art. 3 um├│w stanowi─ůcy, ┼╝e ÔÇ×warto┼Ť─ç pozostawionego po ewakuacji dobytku ruchomego, a r├│wnie┼╝ i pozostawianych nieruchomo┼ŤciÔÇŽ zwraca si─Ö ewakuowanym wg ubezpieczeniowej oceny zgodnie z ustawami obowi─ůzuj─ůcymi w Pa┼ästwie Polskim (ÔÇŽ)ÔÇŁ TK stwierdzi┼é, ÔÇ×(ÔÇŽ) merytoryczna konstrukcja tych um├│w i zakres przyj─Ötych tam zobowi─ůza┼ä nie pozwalaj─ů na uznanie, ┼╝e tworzy┼éy one bezpo┼Ťredni─ů podstaw─Ö dla roszcze┼ä kompensacyjnych os├│b repatriowanych i ich spadkobierc├│w. Rozwi─ůzania zawarte w tych umowach by┼éy rozpatrywane przez Trybuna┼é Konstytucyjny na gruncie przepis├│w konstytucyjnych z 1952 roku. Wskazano w├│wczas, ┼╝e ÔÇ×postanowienia powo┼éanych um├│w mi─Ödzynarodowych (ÔÇŽ), dotycz─ů przede wszystkim trybu ewakuacji wymienionych w nich os├│b oraz zasad dokonywania opisu mienia pozostawionego przez te osoby, poza granicami Polski. Umowy te nie zaigraj─ů bardziej szczeg├│┼éowych zasad i trybu rekompensat za mienie nieruchome pozostawione poza tymi granicami.ÔÇŁ II.6. Jaki los powszechnego prawa zwyczajowego? Art. 87 ust.1 ÔÇô ÔÇ×┼╣r├│d┼éami powszechnie obowi─ůzuj─ůcego prawa Rzeczpospolitej Polskiej s─ů: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy mi─Ödzynarodowe oraz rozporz─ůdzenia.ÔÇŁ Konstytucja ÔÇ×zgubi┼éaÔÇŁ prawo zwyczajowe powszechne ÔÇô nie wprowadza norm powszechnych w obr─Öb ÔÇśzamkni─ÖtegoÔÇÖ katalogu ┼║r├│de┼é prawa powszechnie obowi─ůzuj─ůcego w Polsce. ??? Art. 9 ÔÇô ÔÇ×Rzeczpospolita Polska przestrzega wi─ů┼╝─ůcego j─ů prawa mi─Ödzynarodowego.ÔÇŁ ZatemÔÇŽ Art. 2 umowy, mi─Ödzy Rzeczpospolit─ů Polsk─ů a Republik─ů Federaln─ů Niemiec o dobrym s─ůsiedztwie i przyjaznej wsp├│┼épracy z 17.06.1991r. stwierdza, ┼╝e strony w kszta┼étowaniu swych stosunk├│w ÔÇ×(ÔÇŽ) potwierdzaj─ů bezpo┼Ťrednie obowi─ůzywanie powszechnych norm prawa mi─Ödzynarodowego w prawie krajowym (ÔÇŽ)ÔÇŁ II.7. Co z uchwa┼éami organizacji mi─Ödzynarodowych? Problem relatywnie (ci─ůgle) nowy (zob. art. 38 ┬ž 1 statutu MTS); Dotyczy, w wymiarze globalnym, w─ůskiego kr─Ögu uchwa┼é ÔÇô uchwa┼é wi─ů┼╝─ůcych indywidualnych, podejmowanych przez ZO i RB ONZ, czy te┼╝ uchwa┼é wi─ů┼╝─ůcych og├│lnych podejmowanych w obr─Öbie kilku wyspecjalizowanych organizacjach ONZ; Praktyk─ů wyj─ůtkow─ů ÔÇô Wsp├│lnota Europejska i proces integracji europejskiej. Nie dziwi zatem w konstytucji uczestnika procesu integracji, jakim jest RP ÔÇô art. 91 ust. 3: ÔÇ×Je┼╝eli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolit─ů Polsk─ů umowy konstytuuj─ůcej organizacj─Ö mi─Ödzynarodow─ů , prawo przez ni─ů stanowione jest stosowane bezpo┼Ťrednio, maj─ůc pierwsze┼ästwo w przypadku kolizji z ustawami.ÔÇŁ Nie dziwi r├│wnie┼╝ ich autonomiczny w relacji wobec art. 87 status (Trybuna┼é Konstytucyjny nie zosta┼é wyposa┼╝ony w kompetencj─Ö badania zgodno┼Ťci uchwa┼é z konstytucj─ů, ani te┼╝ badania zgodno┼Ťci ustaw z uchwa┼éami). Nie dziwi tak┼╝e brak jakiejkolwiek innej wzmianki w konstytucji nt. innych uchwa┼é OM. Co jednak z nimi? O ile dla uchwa┼é wi─ů┼╝─ůcych WE konstytucja w spos├│b oczywisty przewiduje ┼Ťcie┼╝k─Ö poza-recepcyjn─ů, inkorporacj─Ö uchwa┼éÔÇŽ O tyle uchwa┼éy inne musz─ů by─ç poddane transpozycji. Jak wygl─ůda transpozycja wi─ů┼╝─ůcych uchwa┼é RB przyjmowanych na gruncie rozdz. VII ? W polskim porz─ůdku prawnym podstaw─ů prawn─ů dokonania transpozycji nakaz├│w stosowania sankcji ekonomicznych i wynikaj─ůcych z tego finansowych nast─Öpstw jestÔÇŽ Ustawa z dn. 11.12.1997 roku o administrowaniu obrotem z zagranic─ů towarami i us┼éugami. Art. 6 ust. 1 tej ustawy stanowi m.in., ┼╝e ÔÇ×Rada Ministr├│w (ÔÇŽ) je┼╝eli wymaga tego interes narodowy, lub podstawowy interes gospodarczy kraju, mo┼╝e wprowadzi─ç ograniczenia w obrocie towarowym z zagranic─ů (ÔÇŽ) w wypadkach, gdy (ÔÇŽ): 19) s┼éu┼╝─ů wype┼énieniu zobowi─ůza┼ä wynikaj─ůcych z Karty Narod├│w Zjednoczonych dla utrzymania mi─Ödzynarodowego pokoju i bezpiecze┼ästwa;ÔÇŁ W przypadku takim RM mo┼╝e ustanowi─ç, na czas okre┼Ťlony, w drodze rozporz─ůdzenia, zakaz obrotu towarami z zagranic─ů; WYK┼üAD 17 (28-02-2006) II. 8 Czy nadanie skuteczno┼Ťci zobowi─ůzaniom mi─Ödzynarodowym w obr─Öbie krajowego porz─ůdku prawnego nast─Öpuje wy┼é─ůcznie w nast─Öpstwie aplikowania recepcyjnego lub poza-recepcyjnego mechanizmu? Odpowiedz by┼éa negatywna. Uzupe┼énieniem mechanizm├│w formalnych jest ÔÇ×materialne wprowadzenieÔÇŁ prawa mi─Ödzynarodowego w obr─Öb krajowego porz─ůdku prawnego. Termin opisuje interpretacyjne dokonania ┼Ťwiadomego tre┼Ťci art. 27 KW s─Ödziego lub innego organu stosuj─ůcego prawo, kt├│ry dokonuje wyk┼éadni prawa krajowego w ÔÇśduchuÔÇÖ zaci─ůgni─Ötych przez pa┼ästwo zobowi─ůza┼ä mi─Ödzynarodowych. Ma ono miejsce ÔÇô orzecznictwo tak TK, SN, NSA ÔÇô sygnalizuje o takiej praktyce i... obowi─ůzku po┼Ťredniego stosowania prawa: Przyk┼éadem orzeczenie TK z 1997 roku, w kt├│rym stwierdzi┼é i┼╝ prawo wsp├│lnotowe w ┼Ťwietle postanowie┼ä Uk┼éadu stowarzyszeniowego Polski ze Wsp├│lnotami i pa┼ästwami cz┼éonkowskimi Wsp├│lnot z 1991 roku, a ┼Ťci┼Ťlej art. 68 wymagaj─ůcego od RP podj─Öcia ÔÇ×wszelkich stara┼ä w celu zapewnienia zgodno┼Ťci jej przysz┼éego ustawodawstwa z ustawodawstwem Wsp├│lnotyÔÇŁ musi by─ç uwzgl─Ödniane w procesie stosowania prawa krajowego, jego wyk┼éadni. Trybuna┼é stwierdzi┼é, ┼╝e ÔÇ×(...) pochodn─ů zobowi─ůzania do zapewnienia zgodno┼Ťci ustawodawstwa (ci─ů┼╝─ůcego przede wszystkim na parlamencie i rz─ůdzie) jest zobowi─ůzanie do nadawania obowi─ůzuj─ůcemu ustawodawstwu takiego rozumienia, kt├│re s┼éu┼╝y─ç b─Ödzie mo┼╝liwie najpe┼éniejszemu zapewnieniu tej zgodno┼Ťci.ÔÇŁ O ile TK wskaza┼é na obowi─ůzek po┼Ťredniego stosowania prawa wynikaj─ůcy z samej umowy, o tyle inne wypowiedzi konstatuj─ů (ÔÇśnaturalnyÔÇÖ) fakt czynienia tego. Np., postanowienie SN z 11 stycznia 1995 roku, kt├│re stwierdza, ┼╝e ÔÇ×Od momentu wst─ůpienia Polski do Rady Europy orzecznictwo Trybuna┼éu Praw Cz┼éowieka w Strasburgu mo┼╝e i powinno s┼éu┼╝y─ç r├│wnie┼╝ polskiemu orzecznictwu s─ůdowemu jako istotne ┼║r├│d┼éo interpretacji przepis├│w polskiego prawa wewn─Ötrznego. Niezale┼╝nie od indywidualnych wypowiedzi s─ůd├│w stwierdzi─ç nale┼╝y i┼╝ w RP z art. 9 konstytucji wywie┼║─ç nale┼╝y dyrektyw─Ö dla organ├│w pa┼ästwa, aby tworzone akty prawa wewn─Ötrznego by┼éy zgodne z wi─ů┼╝─ůcym RP prawem mi─Ödzynarodowym i aby przez odpowiedni─ů wyk┼éadni─Ö prawa wewn─Ötrznego zapewni─ç w jak najwi─Ökszym stopniu jego zgodno┼Ť─ç z tre┼Ťci─ů prawa mi─Ödzynarodowego. Dobitne tego potwierdzenie znajdujemy w wyroku z 27.04.2005 TK, w kt├│rym stwierdzi┼é: ÔÇ×Art. 9 Konstytucji jest nie tylko donios┼é─ů deklaracj─ů wobec spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej, ale tak┼╝e zobowi─ůzaniem organ├│w pa┼ästwa, w tym rz─ůdu, parlamentu i s─ůd├│w, do przestrzegania prawa mi─Ödzynarodowego wi─ů┼╝─ůcego Rzeczpospolit─ů Polsk─ů. Realizacja tego obowi─ůzku wymaga─ç mo┼╝e ÔÇô obok stosownych zmian w krajowym porz─ůdku prawnym ÔÇô podejmowania przez organy w┼éadzy publicznej w ramach przypisanych im kompetencji, konkretnych zachowa┼ä.ÔÇŁ Podmioty prawa mi─Ödzynarodowego ÔÇô uczestnicy mi─Ödzynarodowego obrotu rz─ůdzonego prawem mi─Ödzynarodowym. Pa┼ästwa (193...), GOÔÇÖs (6 415...), NGOÔÇÖs (43 958..., 1204...,) Osoby fizyczne ÔÇô jednostki; osoby prawne... _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Powsta┼äcy, strona wojuj─ůca (XIX w., i I po┼é. XX w.); Narody i ich Komitety, Komitety Wyzwolenia Narodowego (XX w.) ÔÇô np., Komitet Narodowy Polski... Powsta┼äcy, strona wojuj─ůca... Ustanowienie tych podmiot├│w by┼éo pochodn─ů praktyki cz─Östych konflikt├│w wewn─Ötrznych (Ameryka ┼üaci┼äska, ...). Walcz─ůcy (rz─ůd legalny ÔÇô opozycja) a pa┼ästwa trzecie ÔÇô relacje... Pa┼ästwa trzecie chc─ůc ÔÇ×kontrolowa─çÔÇŁ bieg zdarze┼ä uznawa┼éy si┼éy opozycyjne za ÔÇ×stron─Ö wojuj─ůc─ůÔÇŁ lub ÔÇ×powsta┼äc├│wÔÇŁ. Praktyk─Ö t─Ö usankcjonowa┼éo prawo zwyczajowe. Przyj─Öto, ┼╝e akt uznania przekszta┼éca ÔÇô w relacjach mi─Ödzy uznaj─ůcymi a stronami ÔÇô konflikt wewn─Ötrzny w mi─Ödzynarodowy, a ten jest normowany prawem mi─Ödzynarodowym (m.in., prawem konflikt├│w zbrojnych). Uznaj─ůcy przyjmowa┼é obowi─ůzek bycia neutralnym wobec walcz─ůcych. Aby uznania nie nadu┼╝ywano walcz─ůcy musieli spe┼énia─ç wymagane prawem warunki. I tak, aby uznanie za ÔÇ×stron─Ö wojuj─ůc─ůÔÇŁ mog┼éo mie─ç miejsce, si┼éy opozycyjne musia┼éy ┼é─ůcznie spe┼éni─ç nast─Öpuj─ůce warunki: - efektywnie kontrolowa─ç, przez ustanowiony rz─ůd i struktury wojskowe mu podleg┼ée, cz─Ö┼Ť─ç terytorium pa┼ästwa; - podda─ç si┼éy zbrojne jednolitemu i odpowiedzialnemu dow├│dztwu; - oraz przestrzega─ç w toku dzia┼éa┼ä regu┼é prawa wojennego; Najistotniejsze w tym akcie uznania, by┼éo z jednej strony ÔÇścywilizowanieÔÇÖ konfliktu (prawo wojenne), z drugiej za┼Ť przypisanie uznanym odpowiedzialno┼Ťci za wszelkie podejmowane dzia┼éania niezgodne z prawem mi─Ödzynarodowym, kt├│r─ů mo┼╝na by┼éo wyegzekwowa─ç po zdobyciu przez nie w┼éadzy. Komitety Wyzwolenia Narodowego... Komitet Narodowy Polski (utworzony w 1917 roku w Lozannie ÔÇô Roman Dmowski) uznany za reprezentanta narodu polskiego przez Francj─Ö, UK, W┼éochy i US. Siedzib─ů KNP by┼é Pary┼╝. Akt uznania umo┼╝liwi┼é korzystanie przez KNP z pewnych prerogatyw rz─ůdowych ÔÇô pozostawania w sta┼éym politycznym dialogu z rz─ůdami pa┼ästw uznaj─ůcych, tworzenia i kierowania oddzia┼éami wojska, sprawowania wobec cz┼éonk├│w armii polskiej zwierzchnictwa, a tak┼╝e u┼╝ywania flagi narodowej. Podobny status posiada┼é Czeski Komitet Narodowy (1915). Obok funkcji politycznej, praktyka tzw., uznania za nar├│d, stabilizowa┼éa zasad─Ö samostanowienia narod├│w. T─Ö naturalna obecno┼Ť─ç ÔÇô obok pa┼ästw ÔÇô innych podmiot├│w w obrocie (ewoluuj─ůcych ich sk┼éad i kompetencje), podkre┼Ťla wypowied┼║ MTS, zawarta w opinii doradczej w sprawie kompensacji szk├│d poniesionych w s┼éu┼╝bie ONZ (1949). ÔÇ×(...) podmioty prawa mi─Ödzynarodowego nie s─ů koniecznie identyczne co do swej istoty lub praw. Istota ich zale┼╝y od potrzeb spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej.ÔÇŁ Niezale┼╝nie od proponowanych charakterystyk i klasyfikacji podmiot├│w prawa mi─Ödzynarodowego... pierwotne, pochodne... pe┼éne, ograniczone... Podmiotem prawa mi─Ödzynarodowego jest bezpo┼Ťredni adresat norm prawa mi─Ödzynarodowego, a wi─Öc podmiot, kt├│ry z norm prawa mi─Ödzynarodowego bezpo┼Ťrednio wywodzi o swoich uprawnieniach lub obowi─ůzkach w mi─Ödzynarodowym obrocie. PA┼âSTWO ÔÇô pierwsza z dramatis personae. Zajmiemy si─Ö kolejno: (I) definicj─ů pa┼ästwa w rozumieniu prawa mi─Ödzynarodowego; (II) kompetencjami pa┼ästwa; (III) powstaniem pa┼ästwa i przekszta┼éceniom jakim w toku swej egzystencji podlega; I. ÔÇ×Pa┼ästwo jest powszechnie definiowane jako wsp├│lnota, kt├│ra sk┼éada si─Ö z terytorium i ludno┼Ťci poddanej zorganizowanej w┼éadzy politycznej i charakteryzuj─ůcej si─Ö suwerenno┼Ťci─ů (Komisja Arbitra┼╝owa ds. Jugos┼éawii ÔÇô opinia 1,29.11.1991) Elementy konstytuuj─ůce pa┼ästwo: Ludno┼Ť─ç Pa┼ästwo to zbiorowo┼Ť─ç ludzka; Pa┼ästwo nie mo┼╝e istnie─ç bez ludno┼Ťci; Jej liczebno┼Ť─ç ? ÔÇô Chiny 1 700 mln ÔÇô Tuvalu 10 tys.; Przynale┼╝no┼Ť─ç osoby do ludno┼Ťci pa┼ästwa okre┼Ťla jej obywatelstwo odzwierciedlaj─ůce jej rzeczywist─ů wi─Ö┼║ z pa┼ästwem (wi─Ö┼║ obywatelstwa); Terytorium Pa┼ästwo nie mo┼╝e istnie─ç bez terytorium; Jego wielko┼Ť─ç ? ÔÇô Rosja, ponad 17 mln km2 ÔÇô Monako, 1,5 km2 ÔÇô terytorium jednolite lub rozcz┼éonkowane (enklawa kalingradzka); Terytorium a ludno┼Ť─ç ÔÇô ludno┼Ť─ç osadzona ÔÇ×na sta┼éeÔÇŁ (co nie wyklucza migracji); Terytorium a w┼éadza ÔÇô terytorium przestrze┼ä w jakiej ujawnia si─Ö w┼éadza; W┼éadza Wszystkie jej filary ÔÇô w┼éadza ustawodawcza, wykonawcza, s─ůdowa; W┼éadza efektywna ÔÇô zabezpieczaj─ůca wewn─Ötrzny ┼éad, bezpiecze┼ästwo i porz─ůdek ÔÇô wiarygodna, samodzielna w swym dzia┼éaniu ÔÇô suwerenna. 22.07.2003 r. Premier Australii zwr├│ci┼é si─Ö do najmniejszych pa┼ästw Oceanii z sugesti─ů potrzeby stworzenia ÔÇ×regionalnegoÔÇŁ rz─ůdu i po┼é─ůczenia si┼é. Stwierdzi┼é, ┼╝e ÔÇ×Najmniejsze pa┼ästwa Oceanii s─ů za ma┼ée, by mog┼éy by─ç zdolne do ┼╝ycia w normalnym znaczeniu tego s┼éowaÔÇŁ. Owe najmniejsze pa┼ästwa to (ludno┼Ť─ç w tys,): Wyspy Fid┼╝i ÔÇô 85, Wyspy Salomona ÔÇô 450; Vanatau ÔÇô 192; Samoa ÔÇô 179; Tonga ÔÇô 104; Wyspy Cooka ÔÇô 19ÔÇÖ Tuvalu ÔÇô 11; Mikronezja ÔÇô 32; Kiribati ÔÇô 29; Wyspy Marshalla ÔÇô 51; Palau ÔÇô12; Nauru ÔÇô 12; Australia ÔÇô 13 mln; Nowa Zelandia 3,83 mln. Suwerenno┼Ť─ç ÔÇô znami─Ö pa┼ästwowo┼Ťci. Co znaczy by─ç suwerennym? Znaczy... - by─ç cz┼éowiekiem spo┼éeczno┼Ťci pa┼ästw na zasadzie r├│wno┼Ťci z innymi pa┼ästwami (zasada r├│wno┼Ťci ÔÇô art. 2 $ 1 Karty NZ), z pe┼énym jej uszanowaniem wobec siebie i innych; - korzysta─ç z praw suwerennego podmiotu ÔÇô tzn., z prawa zasadniczych i praw nabytych; Prawa zasadnicze to: Prawo do istnienia ÔÇô prawo to przek┼éada si─Ö na prawo do poszanowania integralno┼Ťci terytorialnej i niepodleg┼éo┼Ťci politycznej (polegaj─ůcej na swobodnym wyborze i rozwoju systemu politycznego, spo┼éecznego, gospodarczego i kulturalnego); Prawo do czci (dobrego imienia, szacunku); Prawo do wykonywania zwierzchnictwa terytorialnego i zwierzchnictwa personalnego; Prawo do uczestnictwa w obrocie tj. prawo do okre┼Ťlania i kszta┼étowania wg w┼éasnego uznania stosunk├│w z innymi pa┼ästwami zgodnie z prawem mi─Ödzynarodowym, czego szczeg├│lnym wyrazem jest: - prawo zaci─ůgania zobowi─ůza┼ä mi─Ödzynarodowych i towarzysz─ůcy mu obowi─ůzek wykonywania ich w dobrej wierze (ius tractatuum); - prawo legacji (ius legationis) ÔÇô prawo kszta┼étowania stosunk├│w przy pomocy wyspecjalizowanych s┼éu┼╝b ÔÇô dyplomatycznej i konsularnej; - prawo uczestniczenia w OI; prawo do ochrony swej suwerenno┼Ťci, co przek┼éada si─Ö na: - prawo do respektowania zasady zakazuj─ůcej ingerencji w sprawy nale┼╝─ůce do wy┼é─ůcznej kompetencji pa┼ästwa; - prawo do respektowania immunitetu pa┼ästwa; - prawo do dochodzenia roszcze┼ä i ponoszenia odpowiedzialno┼Ťci; - prawo do samoobrony; prawa nabyte to prawa nabyte w wyniku realizacji praw zasadniczych w nast─Öpstwie wchodzenia w relacje z innymi pa┼ästwami. II. Wskazany zbi├│r praw zasadniczych oznacza to, ┼╝e ten kto si─Ö z nimi rodzi i zaczyna je uprawia─ç (pozyskuj─ůc prawa nabyte), w istocie swej zaczyna realizowa─ç przyznane lub nadane pa┼ästwu prawo mi─Ödzynarodowe kompetencje (uprawnienia) Suwerenno┼Ť─ç przek┼éada si─Ö zatem ÔÇ×operacyjnieÔÇŁ na pewien zbi├│r kompetencji jakie wykonuje pa┼ästwo. Te kompetencje pa┼ästwo realizuje w obr─Öbie swoich granic i w relacji wobec ÔÇ×┼Ťwiata zewn─ÖtrznegoÔÇŁ. Analiza kompetencji pa┼ästwa czyniona jest z tej przyczyny ratione loci, bowiem w zasadniczym swym wymiarze s─ů one zakotwiczone (spe┼éniaj─ů si─Ö) w okre┼Ťlonej przestrzeni. Okre┼Ťlonej przestrzeni... ? Chodzi o/// 1. terytorium pa┼ästwa: - terytorium l─ůdowe; - terytorium morskie (wody terytorialne: wody wewn─Ötrzne i morze terytorialne) ÔÇô problemy delimitacji 12Mn - terytorium powietrzne ÔÇô problemy delimitacji ÔÇô 30/120 km 2. Inne terytorium pa┼ästwa przestrzenie, to przed wszystkim: tzw., przestrzenie mi─Ödzynarodowe b─Öd─ůce res communis: tj., morze pe┼éne, dno m├│rz i ocean├│w, przestrze┼ä kosmiczn─ů, Antarktyk─Ö; Wykonywanie kompetencji ma, gdy analizowa─ç dwa aspekty: - materialny ÔÇô gdy kompetencje aktywno┼Ťci odnosimy do przedmiotowej palety ┼╝ycia spo┼éecznego organizowanego przez w┼éadze pa┼ästwowe; tak okre┼Ťlaj─ůcych to┼╝samo┼Ť─ç polityczn─ů, ekonomiczn─ů, kulturaln─ů, spo┼éeczn─ů pa┼ästwa (wewn─Ötrzny), jak i dziedzin ┼╝ycia spo┼éecznego b─Öd─ůcych przedmiotem ÔÇ×wsp├│lnegoÔÇŁ zainteresowania spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej (zewn─Ötrzny); - formalny ÔÇô gdy kompetencje aktywno┼Ťci odnosimy do zdolno┼Ťci stanowienia norm prawa koniecznych dla zorganizowania danej dziedziny ┼╝ycia spo┼éecznego, jak i zdolno┼Ť─ç zabezpieczania ich wykonania (egzekucja norm); ten typ aktywno┼Ťci opisuje termin: ÔÇ×jurysdykcjaÔÇŁ, ÔÇ×wykonywanie jurysdykcjiÔÇŁ; Wykonywanie kompetencji/wykonywanie jurysdykcji (!!!) Wg US Restatement - trzy aspekty jurysdykcji: -jurysdykcja normodawcza polegaj─ůca ,,na ustanowieniu regu┼é prawa normuj─ůcych dzia┼éania , stosunki lub status os├│b , materialne interesy os├│b , dokonywana poprzez ustawodawstwo , akty wykonawcze lub rozkazy , przepisy administracyjne lub postanowienia s─ůdowe; - jurysdykcja s─ůdownicza polegaj─ůca na ,, poddaniu os├│b lub rzeczy post─Öpowaniu s─ůd├│w lub trybuna┼é├│w administracyjnych , post─Öpowaniu cywilnym i karnym (...) " -jurysdykcja wykonawcza polegaj─ůca na ,, sk┼éanianiu lub wymuszaniu zachowa┼ä zgodnych z prawem , jak i karaniu zachowa┼ä niezgodnych z prawem lub przepisami , zar├│wno przez s─ůdy jak i poprzez podejmowanie wykonawczych , administracyjnych , policyjnych lub innych nei s─ůdowych dzia┼éa┼ä" Wykonywanie kompetencji / wykonywanie jurysdykcji !!! A. Kompetencje pa┼ästwa wykonywane na w┼éasnym terytorium; to kompetencje zupe┼éne i wy┼é─ůczone. Orzeczenie arbitra┼╝owe w sprawie wysp Las Palmas ( US v. Holandia 1928 ) ,,Suwerenno┼Ť─ç w relacjach mi─Ödzy pa┼ästwami oznacza niepodleg┼éo┼Ť─ç. Niepodleg┼éo┼Ť─ç ,odniesiona do cz─Ö┼Ťci globu, oznacza prawo wykonywania na niej , z wy┼é─ůczeniem jakiegokolwiek innego pa┼ästwa , funkcji pa┼ästwowych .'' A wiec kompetencje pa┼ästwa realizowane s─ů "w cz─Ö┼Ťci globu" w spos├│b , samodzielny - zupe┼ény i wy┼é─ůczony Zupe┼éno┼Ť─ç kompetencji obejmuje aspekt materialny - kompetencje organizowania og├│┼éu dziedzin ┼╝ycia spo┼éecznego na terytorium pa┼ästwa - ' normowanej biegu zdarze┼ä i statusu rzeczy ( lex locus rei sitae ). aspekt personalny - uprawnienia wobec og├│┼éu obecnych na terytorium os├│b fizycznych jak i prawnych -obywateli i nie-obywateli - qui in teritorio meo est , etiam meus subditus est; Wy┼é─ůczno┼Ť─ç kompetencji - oznacza ich wykonywanie wy┼é─ůcznie przez w┼éasne organy - ustawodawcze , wykonawcze i s─ůdowe ; Tak zupe┼éno┼Ť─ç jak i wy┼é─ůczno┼Ť─ç kompetencji mog─ů by─ç ograniczone. Ograniczone jedynie przez prawo mi─Ödzynarodowe . STMS w sprawie Lotus z 1927 roku stwierdzi┼é - ,,(....)czego mo┼╝na oczekiwa─ç od pa┼ästwa to to , aby nie przekroczy┼éo granic, kt├│re wyznaczaj─ů jego suwerenno┼Ťci prawo mi─Ödzynarodowe; p├│┼║niej tej granicy tytu┼éem dla sprawowanego przez pa┼ästwo w┼éadztwa jest jego suwerenno┼Ť─ç". Gdy wskaza─ç na inny orzeczniczy sygna┼é limitacji zupe┼éno┼Ťci kompetencji : Orzeczenie arbitra┼╝owe w sprawie jeziora Lanoux ( 1957) ,,Suwerenno┼Ť─ç terytorialna wykonana jest z przyj─Öciem domniemania , i┼╝ powinna ona ust─ůpi─ç przed wszelkimi zobowi─ůzaniami mi─Ödzynarodowymi , niezale┼╝nie od ich ┼║r├│de┼é , lecz ust─Öpowa─ç jedynie przed nimi". Gdy wskaza─ç orzeczniczy sygna┼é limitacji wy┼é─ůczno┼Ťci kompetencji: Orzeczenie STMS w sprawie statku Lotus ( 1927) ,,Ograniczeniem podstawowych, kt├│re nak┼éada prawo mi─Ödzynarodowe , jest to kt├│re wyklucza - poza przypadkami regu┼é prawa kt├│re to dopuszczaj─ů- wykonywanie przez pa┼ästwo swego w┼éadztwa na terytorium innego pa┼ästwa". Orzeczenie MTS w sprawie cie┼Ťniny Korfu ( 1949 ) ,,Poszanowanie suwerenno┼Ťci terytorialnej stanowi zasadnicz─ů podstaw─Ö stosunk├│w mi─Ödzynarodowych pomi─Ödzy niepodleg┼éymi pa┼ästwami ". Z faktu zupe┼éno┼Ťci i wy┼é─ůczno┼Ťci kompetencji wynikaj─ů , co do zasady , istotne konsekwencje ,te mianowicie ,┼╝e : - skuteczno┼Ť─ç akt├│w prawnych pa┼ästwa dotyczy wy┼é─ůcznie jego terytorium i nie wywo┼éuje skutk├│w poza jego terytorium ; - ka┼╝de pa┼ästwo musi szanowa─ç wykonywanie na terytorium pa┼ästwa przez nie ich kompetencji i nie podejmowa─ç w ich przestrzeni nie autoryzowanych prawem mi─Ödzynarodowym dzia┼éa┼ä. Sprawa Jolly ( 1933) , sprawa Eichmann'a ( 1960 ),sprawa Rainbow Warrior ( 1986 ) Sprawa Eichmann'a; Eichmann (zbrodniarz wojenny) ukrywaj─ůcy si─Ö od 1945 roku w Argentynie, zosta┼é uprowadzony przez izraelskie si┼éy specjalne do Izraela, gdzie by┼é s─ůdzony. Argentyna protestowa┼éa przeciwko naruszeniu jej suwerenno┼Ťci. W nast─Öpstwie debat w RB ONZ Argentyna otrzyma┼éa not─Ö izraelsk─ů uznaj─ůc─ů ,i┼╝ pope┼éniony akt by┼é naruszeniem jej suwerenno┼Ťci .To uznanie bezprawno┼Ťci aktu i przeproszenie za jego dokonanie satysfakcjonowa┼éo Argentyn─Ö. Nie domaga┼éa si─Ö zwrotu osoby. Eichmann zosta┼é os─ůdzony i wykonano wyrok ┼Ťmierci. Sprawa Rainbow Warrior (Francja v. Nowa Zelandia , 1990) Statek ekolog├│w Rainbow Warrior zosta┼é zatopiony w Auckland (NZ) przez si┼éy specjalne francuskie, dzia┼éaj─ůce z umocowania w┼éadzy wykonawczej (rz─ůdu).Rozstrzygana w post─Öpowaniu arbitra┼╝owym sprawa wymaga┼éa ( wyrok ) przed┼éu┼╝enia przez rz─ůd francuski, w┼éadzom NZ noty wyra┼╝aj─ůcej bezwarunkowe przeproszenie , za naruszenie prawa mi─Ödzynarodowego ,a wi─Öc wymienionej zasady i 7 mln$ odszkodowania. Zajmuj─ůc si─Ö przypadkami p┼éyn─ůcych z prawa mi─Ödzynarodowego ogranicze┼ä zupe┼éno┼Ťci i wy┼é─ůczno┼Ťci kompetencji nale┼╝y odnotowa─ç , ┼╝e : - cz─Ö┼Ť─ç tych ogranicze┼ä jest prost─ů konsekwencj─ů bycia pa┼ästwem; - cz─Ö┼Ť─ç za┼Ť jest nast─Öpstwem indywidualnych decyzji pa┼ästwa o ich przyj─Öciu. Je┼Ťli mie─ç na uwadze ten pierwszy (obiektywny) rodzaj ogranicze┼ä, g┼éownie zupe┼éno┼Ťci kompetencji , to ich ratio wynika z obowi─ůzku pa┼ästwa zapewnienia wszystkim pozostaj─ůcym z nim w relacji tj. pa┼ästwom trzecim, jednostkom, spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej - pewnego minimum gwarancji wynikaj─ůcych z faktu pozostawania z nimi w tej w┼éa┼Ťnie relacji. Przyk┼éady: - pa┼ästwo nie powinno tolerowa─ç na swoim terytorium praktyki podejmowania akt├│w nios─ůcych za sob─ů zagro┼╝enie dla integralno┼Ťci terytorialnej pa┼ästwa trzeciego ( relacje hiszpa┼äsko - francuskie - problem Bask├│w ; logistycznego zabezpieczenia dzia┼éa┼ä ETA z terytorium Francji ; ) - pa┼ästwo powinno czuwa─ç nad stosowaniem standard├│w ' dobrego s─ůsiedztwa ' - tj. nie mo┼╝e tolerowa─ç na swoim terytorium praktyki podejmowania akt├│w , kt├│re mog─ů stanowi─ç zagro┼╝enie dla chronionych prawem interes├│w ' s─ůsiada ' ( Trail Smelter 1941 ) ; chodzi nie tylko o obowi─ůzek u┼╝ytkowania swego terytorium w spos├│b kt├│ry nie przysparza szk├│d s─ůsiadom , lecz tak┼╝e obowi─ůzek natychmiastowego informowania o trans - granicznych zagro┼╝eniach. -pa┼ästwo powinno-wobec przebywaj─ůcych w jego przestrzeni cudzoziemc├│w i ich mienia-stosowa─ç 'minimalne' standardy traktowania tj. bezpiecze┼ästwa, ochrony, r├│wnego, nie dyskryminacyjnego traktowania tak┼╝e standardy inne... -pa┼ästwo powinno-gdy mie─ç na uwadze swe relacje wobec spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej - czyni─ç wolnym dost─Öp do rzek mi─Ödzynarodowych ,'kana┼é├│w i cie┼Ťnin morskich , zabezpiecza─ç 'prawo nieszkodliwego przep┼éywu' na swoim morzu terytorialnym flotom handlowym, czy te┼╝ 'prawo przej┼Ťcia szlakiem archipelagowym'; Standardy traktowania cudzoziemc├│w.. Standardy traktowania cudzoziemc├│w wynikaj─ů z powszechnych regu┼é prawa zwyczajowego, jak regu┼é umownych np. konwencja europejska o prawach i wolno┼Ťciach podstawowych (1950)... Istnienie zwyczajowych standard├│w w og├│le standard├│w bezpiecze┼ästwa i ochrony w szczeg├│lno┼Ťci ,"ujawni┼éa" sprawa linczu W┼éoch├│w w Nowym Orleanie (1891), Sp├│r W┼éoch├│w v. US; zarzut naruszenia regu┼éy prawa mi─Ödzynarodowego wymagaj─ůcego od pa┼ästwa goszcz─ůcego adekwatnej ochrony cudzoziemc├│w; Decyzja '┼éawy przysi─Ög┼éych' w Nowym Orleanie (1891) / Deklaracja Prezydenta US Harrisona (1891); WYK┼üAD 18 (14-03-2006) Zajmuj─ůc si─Ö przypadkami p┼éyn─ůcych z prawa mi─Ödzynarodowego ogranicze┼ä zupe┼éno┼Ťci i wy┼é─ůczno┼Ťci kompetencji nale┼╝y odnotowa─ç, ┼╝e - cz─Ö┼Ť─ç tych ogranicze┼ä jest konsekwencj─ů bycia pa┼ästwem; - cz─Ö┼Ť─ç za┼Ť nast─Öpstwem indywidualnych decyzji pa┼ästwa o ich przyj─Öciu; Je┼Ťli mie─ç na uwadze ten pierwszy (ÔÇśobiektywnyÔÇÖ) rodzaj ogranicze┼ä g┼é├│wnie zupe┼éno┼Ťci kompetencji, to ich ratio wynika z obowi─ůzku pa┼ästwa zapewnienia wszystkim pozostaj─ůcym z nim w relacji tj. pa┼ästwom trzecim, jednostkom, spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej ÔÇô pewnego minimum gwarancji wynikaj─ůcych z faktu pozostawania z nimi w tej w┼éa┼Ťnie relacji. - pa┼ästwo powinno ÔÇô wobec przebywaj─ůcych w jego przestrzeni cudzoziemc├│w i ich mienia ÔÇô stosowa─ç ÔÇśminimalneÔÇÖ standardy traktowania tj. bezpiecze┼ästwa, ochrony, r├│wnego, nie dyskryminacyjnego traktowania, a tak┼╝e inne... - pa┼ästwo powinno ÔÇô gdy mie─ç na uwadze swe relacje wobec spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej - czyni─ç wolnym dost─Öp do ÔÇśrzek mi─ÖdzynarodowychÔÇÖ, ÔÇśkana┼é├│w i cie┼Ťnin morskichÔÇÖ, zabezpiecza─ç ÔÇśprawo nieszkodliwego przep┼éywuÔÇÖ, na swoim morzu terytorialnym flotom handlowym, czy te┼╝ ÔÇśprawo przej┼Ťcia szlakiem archipelagowymÔÇÖ; Wody archipelagowe ÔÇô pa┼ästwa archipelagowe Indonezja, Filipiny... Konwencja o prawie morza (1982) ÔÇô Cz─Ö┼Ť─ç IV Pa┼ästwa archipelagowe: Art. 46, informuje, ┼╝e: a. ÔÇ×pa┼ästwo archipelagoweÔÇŁ oznacza pa┼ästwo sk┼éadaj─ůce si─Ö w ca┼éo┼Ťci z jednego lub wielu archipelag├│w i mo┼╝e obejmowa─ç wyspy; b. ÔÇ×archipelagÔÇŁ oznacza grup─Ö wysp, razem z cz─Ö┼Ťciami wysp, ┼é─ůcz─ůce je wody i inne naturalne punkty, kt├│re s─ů tak ┼Ťci┼Ťle z sob─ů zwi─ůzane, ┼╝e takie wyspy, wody i inne naturalne punkty tworz─ů nieroz┼é─ůczn─ů geograficzn─ů, gospodarcz─ů i polityczn─ů ca┼éo┼Ť─ç, b─ůd┼║ kt├│re za tak─ů by┼éy historycznie uwa┼╝ane. Filipiny ÔÇô 100 wysp, w tym 4 500 ska┼é i raf, rozci─ůg┼éo┼Ť─ç po┼éudnikowa ok. ??? g┼éowa Daranowskiego´üŐ r├│wnole┼╝nikowa ok. 1050 km... Przestrze┼ä w├│d archipelagowych trzeba precyzyjnie wyznaczy─ç... Art. 47. 1 ÔÇ×Pa┼ästwo archipelagowe mo┼╝e wyznaczy─ç proste archipelagowe linie podstawowe ┼é─ůcz─ůce najbardziej wysuni─Öte w morze punkty zewn─Ötrze wysp i okalaj─ůcych raf archipelagu z zastrze┼╝eniem, ┼╝e w obr─Öbie takich linii podstawowych znajduj─ů si─Ö g┼é├│wne wyspy a obszar, w kt├│rym proporcja obszaru wodnego do obszaru l─ůdowego ┼é─ůcznie z atolami wynosi od 1 : 1 do 9 : 1 (....)ÔÇŁ Jak─ů cz─Ö┼Ťci─ů w├│d terytorialnych pa┼ästwa s─ů wody archipelagowe? Art. 48 ÔÇ×Szeroko┼Ť─ç morza terytorialnego, strefy przyleg┼éej, wy┼é─ůcznej strefy ekonomicznej i szelfu kontynentalnego powinna by─ç mierzona od archipelagowych linii podstawowych...ÔÇŁ Gdy pytamy o uprawnienia pa┼ästwa archipelagowego i czynione przeze┼ä koncesje na rzecz spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej, zagl─ůdamy do... Art.. 49 1. Suwerenno┼Ť─ç pa┼ästwa archipelagowego rozci─ůga si─Ö na wody po┼éo┼╝one w obr─Öbie linii podstawowych (...) zwanych wodami archipelagowymi, niezale┼╝nie od ich g┼é─Öboko┼Ťci lub odleg┼éo┼Ťci. 2. Suwerenno┼Ť─ç ta obejmuje przestrze┼ä powietrzn─ů ponad wodami archipelagowymi, dno i jego podziemie oraz znajduj─ůce si─Ö tam zasoby. 3. Suwerenno┼Ť─ç wykonywana jest zgodnie z niniejsz─ů Cz─Ö┼Ťci─ů. 4. Prawo przej┼Ťcia archipelagowym szlakiem morskim ... nie narusza wykonywania przez pa┼ästwo archipelagowe suwerenno┼Ťci nad takimi wodami (...) Przej┼Ťcie archipelagowe szlakiem morskim ÔÇô przyk┼éady ograniczenia zupe┼éno┼Ťci kompetencji ÔÇô warunki okre┼Ťla art. 53 m.in., a wi─Öc... - nie mo┼╝e by─ç zawieszone; - obejmuje przelot samolot├│w i przep┼éyw ┼éodzi podwodnych w zanurzeniu; - pa┼ästwo archipelagowe wyznacza trasy przej┼Ťcia; - wyznaczone trasy musz─ů wszak┼╝e ÔÇś obejmowa─ç wszelkie zwyczajne trasy przej┼Ťcia dla ┼╝eglugi mi─Ödzynarodowej i przelotu przez archipelag; - powinny by─ç podane do wiadomo┼Ťci Mi─Ödzynarodowej Organizacji Morskiej; Je┼Ťli mie─ç na uwadze ograniczenia zupe┼éno┼Ťci i wy┼é─ůczno┼Ťci b─Öd─ůce nast─Öpstwem indywidualnych decyzji pa┼ästwa o ich przyj─Öciu to: Ograniczenia zupe┼éno┼Ťci kompetencji gdy mie─ç na uwadze aspekt materialny to ograniczenia p┼éyn─ůce np.: - z przyj─Öcia obowi─ůzku powstrzymania si─Ö od podejmowania pewnych rodzaj├│w post─Öpowania; np. RFN na podstawie traktatu (ÔÇ×2+4ÔÇŁ ÔÇô 12.09.1990) zobowi─ůza┼éa si─Ö do nieposiadania broni atomowej, chemicznej i biologicznej; - z obowi─ůzku unormowania pewnych dziedzin stosunk├│w dot─ůd nie normowanych lub normowanych odmiennie; np. art.. 68 Uk┼éadu Europejskiego z 1991 ustanawiaj─ůcego relacje stowarzyszenia RP z Wsp├│lnotami Europejskimi i ich pa┼ästwami cz┼éonkowskimi ÔÇô ÔÇ×Strony uznaj─ů, ┼╝e istotnym warunkiem wst─Öpnym integracji gospodarczej Polski ze Wsp├│lnot─ů jest zbli┼╝enie istniej─ůcego i przysz┼éego ustawodawstwa Polski do ustawodawstwa istniej─ůcego we Wsp├│lnocie. Polska podejmie wszelki starania w celu zapewnienia zgodno┼Ťci jej przysz┼éego ustawodawstwa z ustawodawstwem Wsp├│lnoty.ÔÇŁ Ograniczenia zupe┼éno┼Ťci kompetencji gdy mie─ç na uwadze aspekt personalny to ograniczenia p┼éyn─ůce: Np. z uprzywilejowanego statusu personelu s┼éu┼╝by zagranicznej obcego pa┼ästwa (przywileje i immunitety s┼éu┼╝by dyplomatycznej i konsularnej); Z konwencyjnych obowi─ůzk├│w uszanowania regu┼é dotycz─ůcych uchod┼║c├│w i apatryd├│w (bezpa┼ästwowc├│w); Najbardziej znanymi w przesz┼éo┼Ťci przyk┼éadami ÔÇśpersonalnychÔÇÖ ogranicze┼ä zupe┼éno┼Ťci kompetencji by┼éy tzw., umowy kapitulacyjne zawierane przez pa┼ästwa europejskie z Chinami, Egiptem, Tunezj─ů, Turcj─ů... W┼Ťr├│d nich odnajdujemy m.in., traktaty polsko ÔÇô tureckie (1621, 1672, 1679, 1699); Kapitulacja mi─Ödzy Wysok─ů Port─ů a Francj─ů (28.05.1740 r.) ÔÇô tzw. Si├│dma Kapitulacja przewidywa┼éa m.in., w... Art. 15 ÔÇ×Gdyby zdarzy┼éo si─Ö jakie zab├│jstwo lub inne zaj┼Ťcie miedzy Francuzami, ich ambasadorowie i ich konsulowie stanowi─ç b─Öd─ů wed┼éug swych praw i zwyczaj├│w, i ┼╝aden z naszych urz─Ödnik├│w nie mo┼╝e ich niepokoi─ç z tego powodu.ÔÇŁ I Art. 16 ÔÇ×Gdyby kto┼Ť wytoczy┼é proces konsulom, ustanowionym do spraw ich kupc├│w, konsulowie ci nie b─Öd─ů mogli by─ç wi─Özieni, ani ich domy opiecz─Ötowane, a sprawa b─Ödzie przedstawiona naszej Porcie Szcz─Ö┼Ťliwo┼Ťci, gdyby za┼Ť okazano rozkazy dawniejsze lub p├│┼║niejsze przeciwne niniejszym artyku┼éom, b─Öd─ů one niewa┼╝ne i post─ůpi si─Ö zgodnie z cesarskimi kapitulacjamiÔÇŁ. Ograniczenia wy┼é─ůczno┼Ťci kompetencji ÔÇô to przypadki dopuszczenia wykonywania kompetencji przez inne pa┼ästwa na swoim terytorium ÔÇô przypadki rzadkie, ale mo┼╝liwe. Np. bazy wojskowe: Praktyka wsp├│┼éczesna ÔÇô bazy USA na Okinawie, w RFN, we W┼éoszech (w Aviano) Federacji Rosyjskiej na Krymie; Apogeum praktyki ustanawiania baz to koniec lat 40 i po┼éowy lat 50 XX wieku. USA dysponowa┼éy w tamtej dobie prawie 500 bazami rozlokowanymi w Europie, na Atlantyku, Pacyfiku i Oceanie Indyjskim; ZSRR niewiele mniej; Bazy wojskowe: - w wyniku zawarcia dwustronnych um├│w; - w zamian za okre┼Ťlone op┼éaty / inne korzy┼Ťci / sojusze wojskowe; - bezterminowo lub na czas okre┼Ťlony (10-99); - stosownie do tre┼Ťci porozumie┼ä strona uzyskuje prawo u┼╝ytkowania, kontrolowania i nadzorowania pewnego obszaru; - wykonuje w nim kompetencje wojskowe; - kompetencje te obejmuj─ů m.in.: a. uprawnieni do budowania i instalowania urz─ůdze┼ä wojskowych; b. uprawnienie sprowadzania i gromadzenia zapas├│w amunicji i wojskowego wyposa┼╝enia; c. uprawnienie utrzymywania w bazach personelu wojskowego i cywilnego; d. uprawnienie wykonywania w obr─Öbie bazy kompetencji (jurysdykcji0 administracyjnej, s─ůdowej i policyjnej koniecznej dla jej utrzymania i obrony; Przyk┼éady ogranicze┼ä zupe┼éno┼Ťci i wy┼é─ůczno┼Ťci kompetencji RP, wynikaj─ůcych z przyst─ůpienia do NATO ÔÇô Traktat (Pakt) powo┼éuj─ůcy Organizacj─Ö (1949); RP cz┼éonkiem NATO od 12.03.1999; Ograniczenia kompetencji b─Öd─ů nast─Öpstwem wykonywania um├│w ÔÇ×wykonawczychÔÇŁ do Paktu tj.: - porozumienia o statusie Organizacji Traktatu P├│┼énocnoatlantyckiego, przedstawicieli narodowych oraz personelu mi─Ödzynarodowego (1951) ÔÇô (Dz. U. 2000, nr 64, poz. 736); - porozumienia w sprawie statusu si┼é zbrojnych ÔÇô (1951) (Dz. U., z 2000, nr 21, poz. 257) ÔÇô normuj─ůce administracyjne i prawne warunki przebywania si┼é zbrojnych pa┼ästw cz┼éonkowskich na terytoriach innych pa┼ästw cz┼éonkowskich w zwi─ůzku z wykonywaniem uzgodnionych przez strony zada┼ä; - protoko┼éu w sprawie statusu mi─Ödzynarodowych kwater g┼é├│wnych ustanowionych na podstawie Traktatu P├│┼énocnoatlantyckiego ÔÇô 28.08.1952 (Dz. U. z 2000, nr 64, poz. 746); W kontek┼Ťcie powy┼╝szych porozumie┼ä, warto wskaza─ç na uzasadnienie decyzji wycofania Francji ze struktur wojskowych Paktu uczynion─ů w 1966 roku przez Prezydenta RF CharlesÔÇÖa de Gaulle`a. Nast─Öpstwem tej decyzji by┼éo wycofanie z terytorium Francji oddzia┼é├│w sojusznik├│w. Jedn─ů z racji jej podj─Öcia by┼éa ÔÇ×(...) troska Francji o odzyskanie na swym terytorium pe┼énego wykonywania suwerenno┼Ťci naruszonego p├│ki co przez sta┼é─ů obecno┼Ť─ç sojuszniczych podmiot├│w wojskowych...ÔÇŁ. Inne przyk┼éady ograniczenia wy┼é─ůczno┼Ťci kompetencji: Praktyka wysy┼éania si┼é pokojowych ONZ warunkuje zawarcie um├│w dwustronnych mi─Ödzy ONZ a pa┼ästwami w przestrzeni kt├│rych operacja jest prowadzona; Uchwa┼éy RB ONZ (rozdz. VII) od 1999 r. Narody Zjednoczone administruj─ů w Kosowie; Stosowne porozumienia bilateralne powoduj─ůce, i┼╝ s┼éu┼╝by celne francuskie wykonuj─ů s┼éu┼╝b─Ö w... Genewie, za┼Ť s┼éu┼╝by imigracyjne i celne (?) US wykonuj─ů s┼éu┼╝b─Ö w... Amsterdamie; Zadania postawione przed UN Interim Administrative Mission in Kosovo (UNMIK) (rez. RB 1244(1999) by┼éy (i s─ů) nast─Öpuj─ůce: - promowa─ç powstawanie struktur samorz─ůdowych (provisional institutions of self-government (PiSG); - wykonywa─ç podstawowe zadania administracyjne; - wspiera─ç odbudow─Ö infrastruktur prowincji, jak i nie┼Ť─ç i organizowa─ç pomoc humanitarn─ů; - utrzymywa─ç ┼éad i porz─ůdek; - zabezpiecza─ç powr├│t uchod┼║c├│w i IDP`s; - przenosi─ç na PiSG kompetencje UNMIK; - dzia┼éa─ç na rzecz okre┼Ťlenia przysz┼éego statusu Kosowa; - czuwa─ç nad przeniesieniem uprawnie┼ä PiSG na instytucje powsta┼ée w wyniku ostatecznych politycznych ustale┼ä w przedmiocie przysz┼éego statusu Kosowa; B. Kompetencje pa┼ästwa wykonywane poza w┼éasnym terytorium. Kompetencje te pa┼ästwo wykonuje na podstawie innych, ni┼╝ suwerenno┼Ť─ç tytu┼é├│w. S─ů dwa ich ┼║r├│d┼éa: Pierwszym ┼║r├│d┼éem kompetencji s─ů postanowienia prawa (um├│w najcz─Ö┼Ťciej), kt├│re: - b─ůd┼║ generalnie uprawniaj─ů ÔÇô wszystkie ÔÇô pa┼ästwa do ich wykonywania; - b─ůd┼║ uprawniaj─ů pa┼ästwo do ich wykonywania indywidualnie, ÔÇ×imiennieÔÇŁ, Drugim ┼║r├│d┼éem kompetencji s─ů ÔÇôszczeg├│lne wi─Özi ┼é─ůcz─ůce pa┼ästwo z osobami(fizycznymi, jak i prawnymi) przebywaj─ůcymi (dzia┼éaj─ůcymi) poza narodowym terytorium-wi─Özy obywatelstwa; ich istnienie skutkuje przej─Öciem norm-zwyczajowych i umownych-uprawniaj─ůcych pa┼ästwo do wykonywania kompetencji/jurysdykcji wobec w┼éasnych obywateli poddanych zwierzchnictwu innego pa┼ästwa. Maj─ůc na uwadze te ┼║r├│d┼éa-kompetencje pa┼ästwa wykonywane poza w┼éasnym terytorium dzielimy zasadniczo na kompetencje: 1.Kompetencje terytorialne wykonywane w przestrzeni politycznie, pa┼ästwowo zorganizowanej tj. cz─Ö┼Ťci przestrzeni innego pa┼ästwa lub w przestrzeni, kt├│ra wol─ů spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej ma by─ç pa┼ästwowo zorganizowan─ů. Te kompetencje wykonuje pa┼ästwo: b─ůd┼║ samodzielnie; b─ůd┼║ pod kontrol─ů mi─Ödzynarodow─ů; 2. Kompetencje terytorialne szczeg├│┼éowe(funkcjonalne) realizowane samodzielnie, w tzw. przestrzeniach mi─Ödzynarodowych tj. przestrzeniach nie poddanych niczyjemu zwierzchnictwu. 3. Wreszcie kompetencje personalne; polegaj─ůce na wykonywaniu przez pa┼ästwo kompetencji/jurysdykcji wobec w┼éasnych obywateli przebywaj─ůcych poza narodowym terytorium. Przyk┼éady(1): kompetencji terytorialnych, przyznanych indywidualnie, wykonywanych samodzielnie: Nast─Öpstwo umowy cesji terytorium, kt├│rej nie towarzyszy przekazanie suwerenno┼Ťci pa┼ästwowej (dzier┼╝awa terytorium): Cesja na rzecz UK enklawy Hong-Kongu na okres 99 lat(traktatem peki┼äskim z 1898 roku), zwrot enklawy w 1997; umowy o bezterminowym dysponowaniu przestrzeniami ÔÇ×baz wojennychÔÇŁ, umowy mi─Ödzy Kub─ů a USA-1903 i 1934-oddaj─ůce US ÔÇ×w wieczyst─ů dzier┼╝aw─ÖÔÇŁ baz─Ö w Guantanamo; Okupacja terytorium okupacja wojskowa: kompetencja terytorialna, przyznana generalnie, wykonywana samodzielnie jest: efektem, nast─Öpstwem prowadzonych dzia┼éa┼ä wojennych; stanu przed┼éu┼╝aj─ůcej si─Ö obecno┼Ťci zbrojnej na cz─Ö┼Ťci lub ca┼éo┼Ťci terytorium pa┼ästwa obcego stanowi ratio okupacyjnego re┼╝imu; kompetencje okupant wykonuje wy┼é─ůcznie, nie dzieli jej z nikim; fakt wykonywania tej w┼éadzy nie oznacza przeniesienia suwerenno┼Ťci nad tym terytorium na okupanta; umocowanie do dzia┼éania i zakres kompetencji okre┼Ťlaj─ů = regu┼éy IV konwencji haskiej z 1907 roku o prawach i zwyczajach wojny l─ůdowej i regu┼éy do┼é─ůczonym do niej Regulaminu haskiego oraz konwencje genewskie(III i IV) z 1949 roku; Resolution 1483 (2003) ÔÇô 22 May 2003; The Security Council (...) Nothing the letter of 8 May 2003 from the Permanent Representatives of the United States of America and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland to the President of the Security Council (S/2003/538) and recognizing the specific authorities, responsibilities, and obligations under applicable international law of these states as occupying powers under unified command (...) Okupacja pokojowa-nast─Öpstwo indywidualnego umocowania w prawie przewidzianego traktatem(traktatem pokoju) ÔÇôre┼╝im prowadzenia okupacji okre┼Ťla traktat ÔÇô np. traktat poczdamski z 2. 08. 1945 roku w kwestii okupacji przez Mocarstwa zwyci─Öskie terytorium pokonanych Niemiec. Przyk┼éad kompetencji terytorialnych przyznanych indywidualnie wykonywanych pod kontrol─ů mi─Ödzynarodow─ů: terytoria mandatowe ÔÇôsystem mandatowy; terytoria powiernicze ÔÇôsystem powiernictwa; Terytoria mandatowe ÔÇô system mandatowy; Po zako┼äczeniu pierwszej wojny ┼Ťwiatowej pytanie o los spo┼éeczno┼Ťci dw├│ch kategorii terytori├│w.... koloni niemieckich oraz terytori├│w pojawiaj─ůcych si─Ö w nast─Öpstwie rozpadu Imperium Otoma┼äskiego; W sumie oko┼éo 3 mln km 2-le┼╝─ůce w newralgicznych miejscach globu (Bliski Wsch├│d). Kompromisowe rozwi─ůzanie... Wg art. 22 traktatu wersalskiego (cz─Ö┼Ť─ç paktu LN) ÔÇôw/w terytoria ÔÇ× (...) zamieszkane przez ludy, jeszcze niezdolne do samodzielnego rz─ůdzenia w szczeg├│lnie trudnych warunkach nowo┼╝ytnego ┼Ťwiata.ÔÇŁ S─ů przedmiotem uwagi i troski organizuj─ůcych nowy porz─ůdek. Traktat stwierdza┼é, ┼╝e ÔÇ×dobrobyt i rozw├│j tych lud├│w stanowi ┼Ťwi─Öte pos┼éannictwo cywilizacji i dlatego nale┼╝y w┼é─ůczy─ç do niniejszego Paktu r─Ökojmi─Ö spe┼énienia tego pos┼éannictwaÔÇŁ. Spe┼énienie ┼Ťwi─Ötego pos┼éannictwa cywilizacji polega─ç mia┼éo ÔÇ×powierzeniu opieki nad tymi ludami narodom rozwini─Ötym, kt├│re ze wzgl─Ödu na swe zasoby ,do┼Ťwiadczenie i po┼éo┼╝enie geograficzne mog─ů najskuteczniej wzi─ů─ç na siebie taka odpowiedzialno┼Ť─ç i zechc─ů j─ů przyj─ů─çÔÇŁ. Narody (pa┼ästwa) te mia┼éy wykonywa─ç opiek─Ö w charakterze Mandatariuszy Ligi, w imieniu Ligi. By┼éy nimi: UK, Francja, Belgia, Australia, NZ, Unia Po┼éudniowej Afryki i Japonia. Mandaty zosta┼éy zr├│┼╝nicowane: -mandaty typu ÔÇ×AÔÇŁ ÔÇô kt├│rym Pakt gwarantowa┼é perspektyw─Ö niepodleg┼éo┼Ťci- Bliski Wsch├│d- Syria i Liban-Francja; Irak ,Palestyna, Transjordania- UK -mandaty typu ÔÇ×BÔÇŁ- kolonie niemieckie w Afryce (Togo, Kamerun, Tanganika, Ruanda-Urundi; -mandat typu ÔÇ×CÔÇŁ ÔÇô Afryka Pd-Zach i wyspy na Pacyfiku (Samoa, Nauru, Nowa Gwinea, Karoliny, Mariany, Marshalla) Mandatariusz realizowali kompetencje terytorialn─ů w przestrzeni terytorium mandatowego na podst. dwustronnej umowy mi─Ödzy Mandatariuszem a LN. Kompetencje mandatariusza realizowali pod mi─Ödzynarodow─ů kontrol─ů, kontrola LN- bowiem przedk┼éadano Radzie Ligi coroczne sprawozdania o realizowanej misji na powierzonych terytoriach. Na niepodleg┼éo┼Ť─ç wybi┼é si─Ö- Irak z 1930 roku; Syria, Liban, Transjordania sta┼éy si─Ö niepodleg┼ée w 1946 roku; mandat brytyjski w Palestynie zako┼äczy┼é si─Ö w1948... Terytoria powiernicze ÔÇô system powiernictwa Po zako┼äczeniu II wojny ┼Ťwiatowej aktualnym pytanie o dalszy los terytori├│w mandatowych (B i C)? Opiek─Ö nad nimi ustanawia karta NZ ÔÇô rozdz. XII ÔÇŁMi─Ödzynarodowy System PowiernictwaÔÇŁ ÔÇô jak scharakteryzowa─ç ├│w system opieki? - przyj─Öty przez Kart─Ö mechanizm wzorowa┼é si─Ö na rozwi─ůzaniach mandatowych; - - daleko dok┼éadniej precyzowa┼é cele systemu, regu┼éy przydzielenia kompetencji mocarstwom powierniczym, procedury kontroli ich wykonywania; to nie jeden artyku┼é jakim by┼é (cho─ç rozbudowany) art.22 Paktu LN, lecz ca┼éy rozdzia┼é statutu ONZ (z 11 artyku┼éami); - ludno┼Ť─ç by┼éych obszar├│w mandatowych teraz obszar├│w powierniczych- otrzyma┼éa identyczne gwarancje, wybicia si─Ö na niepodleg┼éo┼Ť─ç ÔÇ×z uwzgl─Ödnieniem specyficznych warunk├│w ka┼╝dego obszaru i jego lud├│w, ich swobodnie wyra┼╝onych ┼╝ycze┼ä oraz stosownie do poszczeg├│lnych uk┼éad├│w powierniczychÔÇŁ - czuwa┼éo nad procesem prowadz─ůcym do niepodleg┼éo┼Ťci Mocarstwo powiernicze; jego uprawnienia, kompetencje terytorialn─ů okre┼Ťla┼éa Karta NZ i szczeg├│┼éowa umowa ÔÇô tzn. uk┼éad powierniczy podpisywany przeze┼ä z ONZ; -proces opieki zosta┼é poddany ┼Ťci┼Ťlej kontroli Narod├│w Zjednoczonych; bezpo┼Ťrednio kompetencje kontrolne realizowa┼éa Rada Powiernicza (jeden z g┼é├│wnych organ├│w ONZ), z┼éo┼╝on─ů w cz─Ö┼Ťci z pa┼ästw administruj─ůcych obszarami powierniczymi, w cz─Ö┼Ťci za┼Ť z pozosta┼éych pa┼ästw cz┼éonk├│w ONZ ÔÇô organ ten analizowa┼é sk┼éadane mu okresowo sprawozdania; nad dzia┼éaniami Rady kontrole po┼Ťrednio Zgromadzenie og├│lne NZ lub Rada Bezpiecze┼ästwa w odniesieniu do tzw. obszar├│w strategicznych tj. wysp na Pacyfiku, nad kt├│rymi powiernictwo sprawowa┼éy w miejsce pokonanej Japonii, Stany Zjednoczone. - wszystkie terytoria powiernicze wybi┼éy si─Ö na niepodleg┼éo┼Ť─ç. 2. kompetencje szczeg├│┼éowe (funkcjonalne) wykonywane poza w┼éasnym terytorium w przestrzeniach nie podlegaj─ůcym w┼éadzy pa┼ästwowej, w przestrzeniach, kt├│re zosta┼éy uznane przez spo┼éeczno┼Ť─ç mi─Ödzynarodow─ů za wsp├│lne, s┼éu┼╝─ůce interesowi wszystkich ich cz┼éonk├│w. Przestrzenie b─Öd─ůce res communis, s─ů nimi: - morze pe┼éne - dno m├│rz i ocean├│w - Antarktyka - przestrze┼ä kosmiczna Przestrze┼ä kosmiczna To przestrze┼ä powy┼╝ej poziomu oddalonego o 40/120 km od powierzchni ad infinitum. Pocz─ůtek problemu-4 pa┼║dziernika 1957 roku, pierwszy obiekt w przestrzeni - sputnik ZSRR. Od tego czasu (49 lat) aktywno┼Ťci realizowane w tej przestrzeni s─ů bardzo r├│┼╝ne: satelity ÔÇô o r├│┼╝nym przeznaczeniu- po oko┼éo 4000 satelit├│w maj─ů US i Rosja, ale i inni r├│wnie┼╝...ChRL, Brazylia, Europa; spotkania statk├│w kosmicznych; d┼éugotrwa┼ée loty za┼éogowe; tzw. ÔÇ×spaceryÔÇŁ za┼é├│g w przestrzeni; eksploracja ksi─Ö┼╝yca i planowana eksploracja innych planet; wysy┼éanie sond w przestrze┼ä poza-s┼éoneczn─ů; Poza dzia┼éalno┼Ťci─ů badawcz─ů, cele wojskowe i cywilne. kontrola przestrzeni ; poszukiwania zasob├│w naturalnych ( l─ůd, akweny morskie); przekaz sygna┼éu radiowego i tv; przekaz sygna┼é telefonicznego; GPS -Global Positioning system; Obserwacje meteorologiczne; Obserwacje astronomiczne; Systemy wojskowe; Proces tworzenia prawa przestrzeni kosmicznej determinowa┼éy u ┼║r├│de┼é- lata 60ÔÇÖ- okre┼Ťla┼éy trzy okoliczno┼Ťci -domena ÔÇśdziewiczaÔÇÖ- ┼╝adnej inspiracji z przesz┼éo┼Ťci; -przedmiot wsp├│lnego zainteresowania- jest... ÔÇ×nad wszystkimiÔÇŁ; -dominanta dw├│ch mocarstw; Proces tworzenia prawa kosmicznego to, u zarania, nast─Öpuj─ůcy schemat procedowania: - dogadywanie si─Ö ÔÇ×dw├│chÔÇŁ ( US i ZSRR ) - wywodzenie z ustale┼ä ÔÇ×dw├│chÔÇŁ regu┼é podstawowych przyjmowanych nast─Öpnie przez Zgromadzenie Og├│lne ONZ ( rezolucje ) - przenoszenie regu┼é rezolucji do uniwersalnych traktat├│w. Pierwsza rezolucja ZO ONZ wnosz─ůca o demilitaryzacj─Ö przestrzeni kosmicznej przyj─Öta zosta┼éa 11 listopada.1957r. ZO ONZ w 1958r. powo┼éa┼éo do ┼╝ycia organ pomocniczy ÔÇô tj. Komitet pokojowego wykorzystania przestrzeni poza-powietrznej. Wys┼éanie Jurija Gagarina ( w 1961r.) przyspieszy┼éo proces normotw├│rczy. W 1963r. ÔÇô ZO ONZ przyj─Ö┼éo Deklaracj─Ö zasad normuj─ůcych dzia┼éania pa┼ästw w zakresie eksploracji i wykorzystania przestrzeni poza powietrznej. W 1967r. (27.01) ÔÇô przed┼éo┼╝ony zosta┼é po podpisaniu traktat dotycz─ůcy zasad normuj─ůcych dzia┼éania pa┼ästw w zakresie badania i wykorzystywania przestrzeni kosmicznej, ┼é─ůcznie z ksi─Ö┼╝ycem i innymi cia┼éami niebieskimi ÔÇô przyj─Öty w ZO w 1966r. a dalej: W 22.04.1968r. ÔÇô konwencja o ratowaniu kosmonaut├│w ich sprowadzaniu o zwrocie obiekt├│w wyrzucanych w kosmos; W 29.11.1971r. ÔÇô konwencja o odpowiedzialno┼Ťci mi─Ödzynarodowej za szkody wyrz─ůdzone przez obiekty wyrzucane w kosmos. W 14.01.1975r. ÔÇô konwencja o rejestracji obiekt├│w wyrzucanych w przestrze┼ä poza powietrzn─ů. W 18.12.1979r. ÔÇô porozumienie normuj─ůce dzia┼éania pa┼ästw na ksi─Ö┼╝ycu i innych cia┼éach niebieskich. Przestrze┼ä poza powietrzna ÔÇô kosmos ÔÇô przestrze┼ä kosmiczna. 1967r. ÔÇô przestrze┼ä kosmiczna = przestrze┼ä mi─Ödzy cia┼éami niebieskimi + ÔÇścia┼éaÔÇÖ niebieskie ( w tym Ksi─Ö┼╝yc ) znajduj─ůce si─Ö we Wszech┼Ťwiecie. ÔÇśCia┼éa niebieskieÔÇÖ = obiekty naturalne i sta┼ée, znajduj─ůce si─Ö w przestrzeni poza powietrznej, takie jak planety i ich satelity, asteroidy, komety, meteoryty i gwiazdy. Status prawny przestrzeni kosmicznej Art. II traktatu z 1967r. ÔÇ×Przestrze┼ä kosmiczna, ┼é─ůcznie z ksi─Ö┼╝ycem i innymi cia┼éami niebieskimi, nie podlega zaw┼éaszczeniu przez pa┼ästwo drog─ů roszcze┼ä do suwerenno┼Ťci, u┼╝ytkowania lub okupacji ani w jakikolwiek inny spos├│bÔÇŁ. Pr├│ba zaw┼éaszczenia ÔÇô orbita geostacjonarna ÔÇô prawo zwyczajowe ( persistent objector ). Wydana zosta┼éa 3 grudnia 1976r. wsp├│lna deklaracja, kt├│r─ů podpisa┼éy: Brazylia, Kolumbia, Kongo, Ekwador, Indonezja, Kenia, Uganda i Zair ÔÇô oznajmiaj─ůca obj─Öcie orbity w suwerenne w┼éadanie bez skutku. Znamiona dopuszczalnej prawem dzia┼éalno┼Ťci pa┼ästw w przestrzeni kosmicznej ( traktat ÔÇô 1967r. ) ÔÇô zakres wykonywanych kompetencji funkcjonalnych... Dzia┼éalno┼Ť─ç jest dopuszczalna je┼Ťli jest: - pokojowa - i prowadzona ÔÇ×w interesie ca┼éej ludzko┼ŤciÔÇŁ Co znaczy ÔÇ×dzia┼éalno┼Ť─ç pokojowaÔÇŁ? Art. III ÔÇ×Pa┼ästwa powinny dzia┼éa─ç w zakresie badania i wykorzystywania przestrzeni kosmicznej, ┼é─ůcznie z ksi─Ö┼╝ycem i innymi cia┼éami niebieskimi, zgodnie z prawem mi─Ödzynarodowym, w┼é─ůcznie z Kart─ů Narod├│w Zjednoczonych w interesie utrzymania mi─Ödzynarodowego pokoju i bezpiecze┼ästwa oraz popierania mi─Ödzynarodowej wsp├│┼épracy i porozumieniaÔÇŁ. Klauzula konkretyzuj─ůca obowi─ůzek pokojowej dzia┼éalno┼Ťci. Art. IV ÔÇ× Pa┼ästwa ÔÇô Strony Traktatu zobowi─ůzuj─ů si─Ö nie umieszcza─ç na orbicie oko┼éoziemskiej ┼╝adnych obiekt├│w zawieraj─ůcych bro┼ä j─ůdrow─ů lub jakiegokolwiek rodzaju broni masowej zag┼éady (...) ÔÇ× Obowi─ůzek demilitaryzacji przestrzeni kosmicznej jest zatem cz─Ö┼Ťciowy. Umieszczanie broni konwencjonalnej ( klasycznej ) nie jest zakazane. Nie jest r├│wnie┼╝ zakazane podejmowanie aktywno┼Ťci wojskowego rozpoznania ( czyli umieszczanie wojskowych satelit├│w ). Ca┼ékowita demilitaryzacja dotyczy natomiast Ksi─Ö┼╝yca i innych cia┼é niebieskich. Art. IV ÔÇ×(...) Zak┼éadanie baz wojskowych, urz─ůdze┼ä i fortyfikacji, przeprowadzanie pr├│b wszelkiego typu broni oraz przeprowadzanie manewr├│w wojskowych na cia┼éach niebieskich jest zakazane (...)ÔÇŁ. Co znaczy zwrot ÔÇ× w interesie ca┼éej ludzko┼ŤciÔÇŁ? Art. I ÔÇ× Badanie i wykorzystywanie przestrzeni kosmicznej, ┼é─ůcznie z ksi─Ö┼╝ycem i innymi cia┼éami niebieskimi, powinno mie─ç na celu dobro i interesy wszystkich kraj├│w, niezale┼╝nie od stopnia ich rozwoju gospodarczego lub naukowego, i powinno by─ç czynione w interesie ca┼éej ludzko┼Ťci (...)ÔÇŁ. Zwrot zawiera zaledwie zapowied┼║ przysz┼éego katalogu uprawnie┼ä i obowi─ůzk├│w ÔÇô indywidualnych lub konkretnych ÔÇô dla ÔÇ×aktywnychÔÇŁ w przestrzeni i nie uczestnicz─ůcych w jej penetracji. Daje pewne wyobra┼╝enie o ich materii praktyka uruchamiania pewnych mechanizm├│w instytucjonalnej wsp├│┼épracy w przestrzeni kosmicznej. Przyk┼éady wsp├│┼épracy powszechnej: porozumienie z 3.09.1976r. przyj─Öte w ramach Mi─Ödzynarodowej Organizacji Morskiej ( MOM ) ÔÇô tworz─ůcej system sieci satelitarnej pomagaj─ůcej w nawigacji morskiej. porozumienie z 1.07.1988r. w ramach MOM ÔÇô tworz─ůce globalny system satelitarny dla poszukiwa┼ä i ratownictwa na morzu. Dalszy rozw├│j prawa kosmicznego... W 1979r. ÔÇô porozumienie normuj─ůce dzia┼éania pa┼ästw na Ksi─Ö┼╝ycu i innych cia┼éach niebieskich ÔÇô zmienia ( pog┼é─Öbia ) re┼╝im prawny Ksi─Ö┼╝yca i innych cia┼é niebieskich. Porozumienie ÔÇ×terytorialnieÔÇŁ obejmuje tylko ÔÇścia┼éaÔÇÖ przynale┼╝ne do Uk┼éadu S┼éonecznego. T─Ö zmian─Ö re┼╝imu podkre┼Ťlaj─ů szczeg├│lnie dwie regu┼éy: pierwsza- nakaz pokojowego wykorzystania Ksi─Ö┼╝yca i innych cia┼é niebieskich jest utrzymany ÔÇô wym├│g ca┼ékowitej demilitaryzacji tych cia┼é bardziej rygorystycznie normowany. M.in. prawo wizytowania przez inne pa┼ästwa stacji, instalacji, pojazd├│w znajduj─ůcych si─Ö na powierzchni Ksi─Ö┼╝yca i innych cia┼é niebieskich, pod warunkiem wcze┼Ťniejszego notyfikowania i konsultowania tego zamiaru. (!) druga ÔÇô kt├│ra traktuje eksploracj─Ö i wykorzystanie Ksi─Ö┼╝yca i innych cia┼é niebieskich nie tylko jako dzia┼éania podejmowane ÔÇ×w interesie ca┼éej ludzko┼ŤciÔÇŁ , ale w zakresie w jakim dotycz─ů one eksploracji zasob├│w naturalnych cia┼é niebieskich ÔÇô jako pozyskiwanie zasob├│w stanowi─ůcych ÔÇ×wsp├│lne dziedzictwo ludzko┼ŤciÔÇŁ (!). 2.1. W┼Ťr├│d kompetencji szczeg├│┼éowych ( funkcjonalnych ) wykorzystywanym poza w┼éasnym terytorium w przestrzeniach mi─Ödzynarodowych, niezaw┼éaszczalnych odnajdujemy przypadki szczeg├│lne. Obejmuj─ů aktywno┼Ťci wykonywane w przestrzeniach morskich ( poza terytorium morskim pa┼ästwa ) przez pa┼ästwa nadbrze┼╝ne. Pa┼ästwa te z tytu┼éu swego po┼éo┼╝enia w cz─Ö┼Ťci tych przestrzeni, realizuj─ů wy┼é─ůcznie pewne szczeg├│┼éowe kompetencje. Chodzi o kompetencje realizowane: - w morskim pasie przyleg┼éym - na szelfie kontynentalnym - w wy┼é─ůcznej strefie ekonomicznej Strefa przyleg┼éa ÔÇô geneza ÔÇô Hovering Iaws ( XVIII, UK ); polityka prohibicji ( US 1919/ 1933 ÔÇô liquor treaties ); Konwencja o prawie morza ( 1982r.); Cz─Ö┼Ť─ç II Morze terytorialne i strefa przyleg┼éa. Rozdzia┼é IV, Strefa przyleg┼éa. Art. 33.1. w strefie przyleg┼éej do swego morza terytorialnego, zwanej stref─ů przyleg┼é─ů, pa┼ästwo nadbrze┼╝ne mo┼╝e sprawowa─ç kontrol─Ö konieczn─ů dla: a) zapobiegania naruszeniu jego przepis├│w celnych, skarbowych, imigracyjnych lub sanitarnych w obr─Öbie swego terytorium lub morza terytorialnego b) karania narusze┼ä powy┼╝szych przepis├│w pope┼énionych w obr─Öbie swego terytorium lub morza terytorialnego 2. strefa przyleg┼éa nie mo┼╝e rozci─ůga─ç si─Ö poza 24 mile od linii podstawowych, od kt├│rych mierzona jest szeroko┼Ť─ç morza terytorialnego. WYK┼üAD 19 (21-03-2006) 3. Kompetencja personalna Polega na wykonywaniu przez pa┼ästwo kompetencji/jurysdykcji wobec w┼éasnych obywateli (a tak┼╝e os├│b stale zamieszkuj─ůcych, przebywaj─ůcych na jego terytorium) gdy znajduj─ů si─Ö na terytorium innego pa┼ästwa (a tak┼╝e w tzw. Przestrzeniach mi─Ödzynarodowych). Pa┼ästwo samo okre┼Ťla kto jest jego obywatelem. To powszechnie uznana regu┼éa prawa. Osoby fizyczne, osoby prawneÔÇŽ ÔÇ×Nale┼╝y do pa┼ästw suwerennych normowanie poprzez ich ustawodawstwo sposobu nabycia obywatelstwa, jak r├│wnie┼╝ uzyskiwanie go w drodze naturalizacji czynionej przez jego organy, zgodnie z tym ustawodawstwemÔÇŁ- MTS sprawa NottebohmÔÇÖa(1955) 3.1. Obywatelstwo os├│b fizycznych Prawo mi─Ödzynarodowe wymaga aby wi─Özy obywatelstwa os├│b fizycznych by┼éy rzeczywiste. ÔÇ×Obywatelstwo jest w─Öz┼éem prawnym u podstaw kt├│rego le┼╝y spo┼éeczny fakt przywi─ůzania, efektywna solidarno┼Ť─ç bytu, interes├│w, uczu─ç, po┼é─ůczona z wzajemno┼Ťci─ů praw i obowi─ůzk├│w. Jest ono (...) prawnym wyrazem faktu wskazuj─ůcego na to, ┼╝e jednostka, kt├│rej je nadanoÔÇŽ skutkiem dzia┼éania ustawy b─ůd┼║ aktem w┼éadzy jest faktycznie ┼Ťci┼Ťlej zwi─ůzana z ludno┼Ťci─ů pa┼ästwa, kt├│re jej obywatelstwo nadaje, ni┼╝ z ludno┼Ťci─ů jakiegokolwiek innego pa┼ästwa. Nadane przez pa┼ästwo obywatelstwo daje temu┼╝ pa┼ästwu tytu┼é do wykonywania ochrony nad ni─ů w stosunku do innego pa┼ästwa tylko wtedy gdy przek┼éada si─Ö ono na poj─Öcie prawnego przywi─ůzania do pa┼ästwa, kt├│re uczyni┼éo j─ů swym obywatelemÔÇŁ sprawa NottebohmÔÇÖa(1955) Ka┼╝de pa┼ästwo jest jak stwierdzi┼é MTS ca┼ékowicie wolne- z zastrze┼╝eniem wymogu realno┼Ťci(efektywno┼Ťci) wi─Öz├│w obywatelstwa w okre┼Ťlaniu szczeg├│┼éowych kryteri├│w nabycia obywatelstwa. Kryterium ÔÇ×wi─Öz├│w krwiÔÇŁ lub kryterium ÔÇ×miejsca urodzeniaÔÇŁ; przypadki ┼é─ůczenia obu kryteri├│w: ÔÇó Naturalizacja; warunki naturalizacji; ÔÇó Podw├│jne(wielorakie) obywatelstwo i bezpa┼ästwowo┼Ť─ç 3.2. Obywatelstwo os├│b prawnych Samodzielno┼Ť─ç pa┼ästwa w okre┼Ťlaniu obywatelstwa os├│b prawnych przek┼éada si─Ö generalnie na nadawaniu obywatelstw w odwo┼éaniu do: ÔÇó Kryterium miejsca jej siedziby(okre┼Ťlonej np. siedziby sp├│┼éki) lub ÔÇó Kryterium miejsca jej rejestracji(rejestr s─ůdowy ) Przywo┼éywane jest jeszcze trzecie kryterium ÔÇô kryterium kontroli ÔÇô rozumiane w ten spos├│b ┼╝e o obywatelstwie osoby prawnej decyduje obywatelstwo wi─Ökszo┼Ťci akcjonariuszy (je┼Ťli to np. sp├│┼éka akcyjna) lub obywatelstwo os├│b, kt├│re faktycznie sp├│┼ék─ů zarz─ůdzaj─ů. Sprawa Barcelona Traction (Belgia v. Hiszpania) (1970) W tym┼╝e orzeczeniu MTS stwierdzi┼é oceniaj─ůc praktyk─Ö ustanawiania wi─Öz├│w obywatelstwa os├│b prawnych: ÔÇ×(ÔÇŽ) w prawie mi─Ödzynarodowym stosuje si─Ö per analogiam, cho─ç jeszcze w ograniczonym stopniu wobec os├│b prawnych regu┼éy, kt├│re normuj─ů kwesti─Ö obywatelstwa os├│b fizycznych. Tradycyjna regu┼éa przyznaje prawo wykonywania opieki dyplomatycznej nad osob─ů prawn─ů pa┼ästwu pod rz─ůdami prawa kt├│rego powsta┼éa (ius soli) (ÔÇŽ) przy czym, w szczeg├│┼éowym przypadku, gdy w gr─Ö wchodzi wykonywanie opieki dyplomatycznej wobec osoby prawnej, nie mo┼╝na wskaza─ç na kryterium o charakterze absolutnym, kt├│re w spos├│b generalny rozstrzyga┼éoby o efektywno┼Ťci wi─Öz├│w obywatelstwa (ÔÇŽ) 3.3 Problem obywatelstwa statk├│w morskich i powietrznych; obiekt├│w wyrzucanych w przestrze┼ä kosmiczn─ů; Pa┼ästwa maj─ů prawo okre┼Ťli─ç jakie statki (obiekty) nosi┼éy b─Öd─ů jego bander─Ö a wi─Öc okre┼Ťla─ç ich obywatelstwo dla cel├│w mi─Ödzynarodowej ┼╝eglugi morskiej, powietrznej i poza powietrznej. ObywatelstwoÔÇŽ Statk├│w powietrznych ÔÇô art.17 konwencji chicagowskiej (cz.II) statut Organizacji Mi─Ödzynarodowej Lotnictwa Cywilnego (1944); Obiekt├│w kosmicznych ÔÇô art.14 konwencji w sprawie rejestracji obiekt├│w wyrzucanych w przestrze┼ä poza powietrzn─ů (1975) Obywatelstwo statk├│w morskichÔÇŽ Art.,5 konwencji genewskiej (1958) o morzu pe┼énym, stanowi ┼╝eÔÇŽ ÔÇ×1.Ka┼╝de pa┼ästwo ustala warunki, od kt├│rych uzale┼╝nia przyznanie swej przynale┼╝no┼Ťci statkom, rejestrowanie statk├│w na swym terytorium i przyznanie prawa do wywieszania bandery. Statki posiadaj─ů przynale┼╝no┼Ť─ç pa┼ästwa, kt├│rego bander─Ö maj─ů prawo wywiesza─ç. Musi istnie─ç istotne powi─ůzanie mi─Ödzy pa┼ästwem i statkiem; w szczeg├│lno┼Ťci pa┼ästwo musi skutecznie sprawowa─ç nad statkami p┼éywaj─ůcymi pod jego bander─ů sw─ů jurysdykcj─Ö i kontrol─Ö w sprawach administracyjnych, technicznych i spo┼éecznych. 2. Ka┼╝de pa┼ästwo wydaje statkom, kt├│rym przyzna┼éo prawo do wywieszania swej bandery dokumenty stwierdzaj─ůce istnienie tego prawaÔÇŁ 3.4 Nast─Öpstwem przyznania obywatelstwa jest: 1. mo┼╝liwo┼Ť─ç stosowania wobec w┼éasnych obywateli prawa pa┼ästwa obywatelstwa ( w tym tak┼╝e pozostaj─ůcych poza terytorium pa┼ästwa ÔÇô kompetencja personalna) 2. stosowanie regu┼é normuj─ůcych kwestie odpowiedzialno┼Ťci pa┼ästwa za zachowanie jego funkcjonariuszy a tak┼╝e skutk├│w wywo┼éanych przez rejestrowane w nim obiekty ( statki morskie i powietrzne, obiekty wyrzucane w kosmos); 3. wykonywanie przez pa┼ästwo obywatelstwa wobec w┼éasnych obywateli ÔÇ×opieki dyplomatycznejÔÇŁ 3.5 Problem realizacji kompetencji personalnej Zar├│wno ÔÇ×akty jurysdykcyjneÔÇŁ jak i ÔÇ×akty opiekiÔÇŁ ÔÇô to kompetencje w istocie swojej realizowane w przestrzeni prawnej innego suwerena. Ka┼╝da pr├│ba ich podj─Öcia w wykonania zderza ze sob─ů jurysdykcj─Ö w┼éadzy miejscowej z jurysdykcj─ů podejmuj─ůcego pr├│b─Ö jej wykonywania ÔÇô implikuje konflikt jurysdykcji. Potrzeba zatem regu┼é eliminuj─ůcych konflikt jurysdykcji, aby ÔÇ×akt jurysdykcyjnyÔÇŁ, ÔÇ×akt opiekiÔÇŁ si─Ö spe┼éni┼é. Zasada wzajemno┼Ťci sprzyja ich wypracowaniu. 3.5.1. Akt zgody pa┼ästwa terytorialnego na wykonywanie okre┼Ťlonej co do przedmiotu kompetencji/jurysdykcji personalnej odnajdujemy: B─ůd┼║ w prawie mi─Ödzynarodowym-umownym, zwyczajowym; B─ůd┼║ w prawie krajowym- w szczeg├│lno┼Ťci w ustawach zawieraj─ůcych regu┼éy uznaj─ůce skuteczno┼Ť─ç prawa obcego w krajowym porz─ůdku prawnym(prawo mi─Ödzynarodowe prywatne; regu┼éy kolizyjne); Nas interesuje przede wszystkim przypadek wykonywania kompetencji(jurysdykcji) personalnej polegaj─ůcej na mo┼╝liwo┼Ťci wyegzekwowania wobec os├│b, w┼éasnych obywateli, akt├│w prawa krajowego. Np. w wyroku s─ůdu polskiego w sprawie zas─ůdzenia na rzecz osoby aliment├│w, orzekaj─ůcego kar─Ö pozbawienia wolno┼Ťci, czy te┼╝ decyzji podatkowej w┼éa┼Ťciwego organuÔÇŽ Zakres wykonywania tej kompetencji/jurysdykcji wyznacz─ů przede wszystkim umowy (wielostronne, dwustronne) przewiduj─ůce nadanie aktom s─ůdowym skuteczno┼Ťci czy te┼╝ okre┼Ťlaj─ůce rygory podatkoweÔÇŽ Nale┼╝─ů do nich odpowiednio m.in. umowy o wykonywaniu orzecze┼ä w sprawach cywilnychÔÇŽ, umowy o ekstradycjiÔÇŽ, umowy o unikaniu podw├│jnego opodatkowaniaÔÇŽ Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzecze┼ä s─ůdowych w sprawach cywilnych i handlowych (Lugano ÔÇô 16.08.1988) ÔÇô RP 19 stron─ů konwencji. Ratyfikacja ÔÇô 1999 roku; ÔÇ×15ÔÇŁ + Islandia, Norwegia, Szwajcaria. ÔÇ×Wysokie Umawiaj─ůce Strony pragn─ůc wzmocnienia na swych terytoriach ochrony prawnej os├│b tam zamieszka┼éych, zwa┼╝ywszy ┼╝e konieczne jest okre┼Ťlenie mi─Ödzynarodowej jurysdykcji ich s─ůd├│w, u┼éatwienia uznawania orzecze┼ä i wprowadzenie sprawnego post─Öpowania zapewniaj─ůcego wykonywanie orzecze┼ä, dokument├│w urz─Ödowych i ugod s─ůdowych(ÔÇŽ) uzgodni┼éy co nast─Öpuje(ÔÇŽ) ÔÇŽ art.26 Orzeczenia wydane w jednym z umawiaj─ůcych si─Ö pa┼ästw s─ů uznawane w innych umawiaj─ůcych si─Ö pa┼ästwach bez potrzeby przeprowadzenia specjalnego post─Öpowania.ÔÇŁ Konflikt jurysdykcji- o kt├│rym mowa eliminowany jest r├│wnie┼╝ autonomicznie w obr─Öbie WE. Konwencja Brukselska z 1968 r. w sprawie wykonywania orzecze┼ä w sprawach cywilnych i handlowych ÔÇŽ(EWGÔÇŽ) Obecnie za┼ŤÔÇŽ Rozporz─ůdzenie (44/2001) w sprawie jurysdykcji i uznawania orzecze┼ä s─ůdowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych; Rozporz─ůdzenie (2201/2003) dotycz─ůce jurysdykcji i uznawania orzecze┼ä w sprawach ma┼é┼╝e┼äskich oraz sprawach dotycz─ůcych odpowiedzialno┼Ťci rodzicielskiej. Poza Europ─ůÔÇŽ dochodzenie roszcze┼ä alimentacyjnychÔÇŽ Nowojorska konwencja o dochodzeniu roszcze┼ä alimentacyjnych z 1956 roku (1961); Ekstradycja ÔÇô wsp├│┼édzia┼éanie pa┼ästw polegaj─ůce na podejrzanego lub przest─Öpcy pa┼ästwu, kt├│re wykonuje wobec niego kompetencje/jurysdykcje polegaj─ůc─ů na os─ůdzeniu lub wykonaniu orzeczonej kary. Najcz─Ö┼Ťciej wniosek dotyczy os├│b (obywateli w┼éasnych) usi┼éuj─ůcych uj┼Ť─ç przed wymiarem sprawiedliwo┼Ťci. Zasady wsp├│┼édzia┼éania pa┼ästw: ÔÇó Podstaw─ů ekstradycji jedynie czyn zagro┼╝ony kar─ů w obu pa┼ästwach; ÔÇó Osob─Ö wydan─ů mo┼╝na ┼Ťciga─ç wy┼é─ůcznie za przest─Öpstwa wskazane we wniosku ekstradycyjnym jak i kara─ç w spos├│b we wniosku wskazany; ÔÇó Nie wydaje si─Ö os├│b, kt├│rym udzielono azylu; ÔÇó Co do zasady nie wydaje si─Ö w┼éasnych obywateli; W tradycji umowa dwustronna szczeg├│┼éowo ustala kto podlega ekstradycji, za jakie przest─Öpstwa i w jaki spos├│b i przez kogo powinien by─ç przedstawiony wniosek o ekstradycj─Ö. AleÔÇŽ w kontek┼Ťcie europejskim umowy wielostronne dotycz─ůce ekstradycjiÔÇŽ Z jednej strony europejska (RE) konwencja o ekstradycji z 13.12.1957 (RP stron─ů od 1993) Z drugiej stronyÔÇŽ Konwencja z 1995 w sprawie uproszczonej procedury ekstradycyjnej mi─Ödzy pa┼ästwami Unii Europejskiej Konwencja z 1996 w sprawie ekstradycji mi─Ödzy pa┼ästwami Unii Europejskiej Lecz r├│wnie┼╝ w UE nast─Öpuje odej┼Ťcie od formu┼é ekstradycyjnych czego wyrazem Decyzja Ramowa Rady w sprawie europejskiego nakazu aresztowania(wydania) z 13.06.2002 a w perspektywie przewiduje si─Ö wprowadzenie unijnego uznawania orzecze┼ä w sprawach karnych-nie ograniczonych do orzecze┼ä ko┼äcz─ůcych post─Öpowanie karne lecz obejmuj─ůcych swym zakresem wszelkie decyzje wydawane w toku post─Öpowania. Umowa mi─Ödzy rz─ůdem PRL a rz─ůdem Zjednoczonego Kr├│lestwa w sprawie zapobiegania podw├│jnego opodatkowania w zakresie od dochod├│w i zysk├│w maj─ůtkowych podpisana w Londynie 16.12.1976 r. Polska ma umowy o zapobieganiu podw├│jnego opodatkowania z oko┼éo 80 pa┼ästwami w tym wszystkimi pa┼ästwami europejskimi. Obywatele polscy przebywaj─ůcy i pracuj─ůcy w UK, je┼Ťli nie wi─ů┼╝─ů swojej przysz┼éo┼Ťci z UK, pozostaj─ů podatnikiem polskim i ci─ů┼╝a na nich obowi─ůzki okre┼Ťlone w umowieÔÇŽ Przewiduje ta w┼éa┼Ťnie umowa tzw. Metod─Ö odliczania a wi─Öc przewiduje zmniejszanie podatku nale┼╝nego RP o podatek zap┼éacony w UK (tam 20% w RP ÔÇ×reszt─ÖÔÇŁ) Gdy mie─ç na uwadze ÔÇ×akty pomocyÔÇŁ- akty opieki dyplomatycznej ÔÇô zakres tej kompetencji okre┼Ťla prawo zwyczajowe ÔÇ×Jest elementarn─ů zasad─ů prawa zwyczajowego zasada, kt├│ra upowa┼╝nia pa┼ästwo do ochrony swoich obywateli dotkni─Ötych naruszeniami prawa mi─Ödzynarodowego a pope┼énionymi przez inne pa┼ästwo w sytuacji gdy nie uzyskuj─ů oni sprawiedliwo┼Ťci si─Ögaj─ůc po inne ┼Ťrodki prawne(ÔÇŽ) Maj─ůc na uwadze swoich obywateli, uruchamiaj─ůc na ich rzecz dzia┼éania dyplomatyczne lub mi─Ödzynarodowe dzia┼éania s─ůdowe, pa┼ästwo wykonuje swoje prawo(ÔÇŽ) Prawo to mo┼╝e by─ç wykonywane jedynie na rzecz swojego obywatela bowiem z braku szczeg├│┼éowych porozumie┼ä jedynie wi─Özy obywatelstwa istniej─ůcego pomi─Ödzy pa┼ästwem a jednostk─ů daj─ů pa┼ästwu tytu┼é do sprawowania nad ni─ů opieki dyplomatycznej. ÔÇŁ (STSM w sprawie Mavromatis 1924) Opieka dyplomatyczna w praktycznym wymiarze polega na: ÔÇó B─ůd┼║ na z┼éo┼╝eniu przez pa┼ästwo obywatelstwa stosownych o┼Ťwiadcze┼ä kierowanych do w┼éadz politycznych i/lub administracyjnych pa┼ästwa goszcz─ůcego, wnosz─ůcych o wyja┼Ťnienie sytuacji, statusu w┼éasnego , po┼éo┼╝enia obywatela W przypadku niepowodzenia w dochodzeniu przez jednostk─Ö sprawiedliwo┼Ťci przed s─ůdami pa┼ästwa goszcz─ůcego, pa┼ästwo sprawuj─ůce opiek─Ö dyplomatyczn─ů podejmuje dzia┼éania prowadz─ůce do wywo┼éania sporu mi─Ödzynarodowego i jego rozwi─ůzania (np. Trail Smelter 1941; Barcelona Traction 1970) Barcelona Traction 1970 W 1948 roku s─Ödzia hiszpa┼äski wyda┼é wyrok stwierdzaj─ůcy upad┼éo┼Ť─ç sp├│┼éki akcyjnej Barcelona Traction, kt├│ra by┼éa w tamtej dobie jednym z najwa┼╝niejszych podmiot├│w w bran┼╝y elektrycznej w Hiszpanii. Sp├│┼éka by┼éa ustanowiona wg prawa kanadyjskiego i w Kanadzie zarejestrowana. Wi─Ökszo┼Ť─ç udzia┼é├│w w niej nale┼╝a┼éa do akcjonariuszy belgijskich. Belgia interweniowa┼éa w interesie swoich obywateli u w┼éadz hiszpa┼äskich. Wobec fiaska negocjacji Belgia w nios┼éa spraw─Ö do MTS. W wyroku merytorycznym ÔÇô 1970 MTS analizowa┼é regulacje(systemy) prawa krajowego dotycz─ůce sp├│┼éek akcyjnych i zauwa┼╝y┼é i┼╝ nale┼╝y odr├│┼╝ni─ç dwa odr─Öbne byty ÔÇô sp├│┼ék─Ö i akcjonariat; ka┼╝dy wyposa┼╝ony w odr─Öbne uprawnienia. W rozpatrywanej sprawie sp├│┼éka by┼éa sp├│┼ék─ů kanadyjsk─ů za┼Ť akcjonariat akcjonariatem belgijskim, w imieniu kt├│rego dzia┼éa┼é rz─ůd Belgii. Trybuna┼é stwierdzi┼é ┼╝e zachowania wywo┼éuj─ůce uszczerbek, kt├│ry mo┼╝na przypisa─ç Hiszpanii naruszy┼éy prawa sp├│┼éki nie za┼Ť prawa akcjonariuszy (np. prawo do dywidendy, prawo do g┼éosu) W tej sytuacji Trybuna┼é odrzuci┼é wniosek Belgii i wyrazi┼é opini─Ö, ┼╝e to Kanada a nie Belgia by┼éa uprawniona do dokonania aktu opieki dyplomatycznej(interwencji) na rzecz sp├│┼éki. Opieka dyplomatyczna a zasada wyczerpania wewn─Ötrznych ÔÇô lokalnych ┼Ťrodk├│w odwo┼éawczych (OZP) Akt opieki nie nast─ůpi nim obywatel sam nie podejmie pr├│by dochodzenia sprawiedliwo┼Ťci. Taka kolej rzeczy podyktowana jest: ÔÇó Szans─ů naprawienia przez suwerena szkody je┼Ťli taka mia┼éa miejsce ÔÇó Przyczynami praktycznymi ÔÇó Lepsz─ů znajomo┼Ťci─ů materii spornej przez s─ůd miejscowy ÔÇó Post─Öpowanie szybsze i ta┼äsze ni┼╝ w innym wariancie ÔÇó Nie rodzi napi─Ö─ç, nawet je┼Ťli naruszenie potwierdzono pa┼ästwo naprawi szkod─Ö Zamykaj─ůc rozwa┼╝ania NT. kompetencji personalnej zauwa┼╝my, ┼╝e jej wykonywane ma miejsce tak┼╝e gdy pa┼ästwo dzia┼éania jurysdykcyjne polegaj─ůce na obj─Öciu regulacj─ů krajow─ů (szczeg├│lnie prawem karnym) zdarze┼ä, kt├│re mia┼éy miejsce poza granicami kraju, kt├│re wywo┼éane zosta┼éy przez podmiot zagraniczny, w nast─Öpstwie kt├│rych obywatel pa┼ästwa dozna┼é uszczerbku, sta┼é si─Ö ich ofiar─ů. Tak stanowienie prawa jak i jego egzekwowanie t┼éumaczone jest wykonywaniem kompetencji w odwo┼éaniu do zasady personalnej pasywnej. Kreatorem tej zasady s─ů US kt├│re na pocz─ůtku lat 80tych z uwagi na rosn─ůc─ů liczb─Ö atak├│w terrorystycznych kierowanych wobec obywateli US w ┼Ťwiecie przyj─Ö┼éy ustawy przewiduj─ůce karanie przez s─ůdy ameryka┼äskie sprawc├│w takich czyn├│w. 4. W ┼Ťwietle przeprowadzonych rozwa┼╝a┼ä nt. istoty i zakresu kompetencji/jurysdykcji pa┼ästwa jasno wynika ┼╝e ich przedmiotow─ů i podmiotow─ů konfiguracj─Ö okre┼Ťla w zupe┼énie fundamentalnym wymiarze ich zakotwiczenie w przestrzeni(terytorium pa┼ästwa) i istnienie wi─Özi obywatelstwa. Innymi s┼éowy identyfikujemy je (w 90%) w┼éa┼Ťnie w odwo┼éaniu do zasady terytorialno┼Ťci i uzupe┼éniaj─ůcej j─ů zasady personalnej. Zwr├│ci─ç wszak┼╝e trzeba uwag─Ö na sytuacje w kt├│rych pewne zdarzenia, zachodz─ůce poza pa┼ästwowym terytorium, mog─ů by─ç przedmiotem jurysdykcyjnego zainteresowania pa┼ästwa z uwagi na powa┼╝ne nast─Öpstwa, skutki jakie ich bieg wywo┼éuje na jego terytorium. Mamy zatem tak┼╝e do czynienia z praktyk─ů podejmowania jurysdykcyjnych dzia┼éa┼ä w odwo┼éaniu do innej ni┼╝ zasada personalna zasady ÔÇô do zasady skutku. Najbardziej dos┼éownymi przyk┼éadami takich zdarze┼ä s─ů podawane w literaturze przyk┼éady oddawania przez granic─Ö strza┼é├│w i wywo┼éania nimi szk├│d w przygranicznej przestrzeni, czy te┼╝ transferowanie przez granic─Ö oszczerczych publikacji w intencji ich rozpowszechnienia w s─ůsiedzkim kraju, czy tez wprowadzanie w obr├│t handlowy pa┼ästwa produkt├│w wyprodukowanych poza jego terytorium a wywo┼éuj─ůcych szkody. Oczywist─ů spraw─ů jest podj─Öcie wszelkich dzia┼éa┼ä jurysdykcyjnych. Inne przyk┼éadyÔÇŽ US- ustawy federalne m.in. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czy te┼╝ nak┼éadaj─ůce restrykcje ekonomiczne. I tak np. gdy mie─ç na uwadze prawo zwalczania praktyk nieuczciwej konkurencji ustawa federalna wymaga respektowania jego postanowie┼ä tak┼╝e przez podmioty zagraniczne, dzia┼éaj─ůce poza terytorium US, w celu eliminowania negatywnych w ┼Ťwietle jej zapis├│w skutk├│w dla ameryka┼äskiego rynku(handlu) wewn─Ötrznego. Ocena naruszenia ustaw przez podmioty zagraniczne czyniona jest przez s─ůdy ameryka┼äskie i praktyka ta jest ┼║r├│d┼éem oczywistych napi─Ö─ç mi─Ödzy US a pa┼ästwami terytorialnymi, kt├│rych podmiot├│w dotycz─ů te orzeczenia. Ujawnia si─Ö pe┼éna gama jurysdykcyjnych aktywno┼Ťci US; Interesuj─ůc─ů mutacj─ů de facto aplikowania zasady skutku jest praktyka wprowadzenia ustawodawstwem ameryka┼äski pewnych rodzaj├│w restrykcji ekonomicznych (chodzi o r├│┼╝nej natury embargo) Formalnie ustawodawca odwo┼éuje si─Ö do konstrukcji kompetencji personalnej. Schemat ustalania tej kompetencji jest nast─Öpuj─ůcy: polega na przyjmowaniu w ustawie szerokiej definicji ÔÇ×os├│b poddanych jurysdykcji USÔÇŁ obejmowanych regulacj─ů. Ta definicja obejmuje filie sp├│┼éek ameryka┼äskich dzia┼éaj─ůcych w pa┼ästwach trzecich i to kryterium decyduje o skuteczno┼Ťci prawa wobec nich. Takie rozwi─ůzanie skutkuje konfliktami mi─Ödzy US a pa┼ästwami w obr─Öbie kt├│rych file sp├│┼éek prowadz─ů dzia┼éalno┼Ť─ç. Konflikt wywo┼éuje nie tylko naruszenie zasady terytorialno┼Ťci ale pog┼é─Öbia je fakt ┼╝e sp├│┼éki te z prawnego punktu widzenia posiadaj─ů obywatelstwo pa┼ästwa w kt├│rym dzia┼éaj─ů, a kt├│re to wi─Özy s─ů pochodn─ů b─ůd┼║ statutowo okre┼Ťlonego miejsca siedziby sp├│┼éki lub miejsca jej rejestracji. W 1996 UE przyj─Ö┼éy dwie ustawy o szerokim pozaterytorialnym skutku: 1. Pierwsza z nich to prawo ÔÇ×HelmÔÇÖs-BurtonÔÇÖaÔÇŁ kt├│re zakazuje, pod rygorem na┼éo┼╝enia sankcji na ka┼╝dy podmiot gospodarczy, w og├│le handlu dobrami skonfiskowanymi na Kubie przez re┼╝im Fidela Castro 2. Druga z nich to ustawa ÔÇ×dÔÇÖAmatoÔÇŁ kt├│ra zakazuje, pod rygorem na┼éo┼╝enia sankcji na ka┼╝dy podmiot gospodarczy w ┼Ťwiecie, akt├│w inwestowania w Iranie, Libii w przemys┼é energetyczny(wydobycie gazu i ropy) O ile konfigurowanie kompetencji w odwo┼éaniu do zasady skutku, polegaj─ůce na ÔÇ×wymuszeniuÔÇŁ skuteczno┼Ťci w┼éasnego ustawodawstwa w obcej pa┼ästwowej przestrzeni prawnej jest gwa┼étownie kontestowane przez sprawuj─ůcego w┼éadz─Ö w jej obr─Öbie o tyle ukszta┼étowana praktyk─ů kompetencyjn─ů jest praktyka wykonywania jurysdykcji wobec sprawc├│w czyn├│w pope┼énionych na obcym terytorium, je┼Ťli czyny te s─ů ÔÇ×skierowane przeciwko bezpiecze┼ästwu pa┼ästwa lub przeciwko okre┼Ťlonej kategorii innych interes├│w pa┼ästwaÔÇŁ. Ta jurysdykcja jest czyniona w odwo┼éaniu do tzw. zasady ochronnej. Rzecz dotyczy przypadk├│w ┼Ťcigania pewnej kategorii przest─Öpstw takich jak: szpiegostwo, fa┼észowanie ┼Ťrodk├│w p┼éatniczych, fa┼észowania dokument├│w, sk┼éadania fa┼észywych o┼Ťwiadcze┼ä przed organami konsularnymi, a tak┼╝e naruszanie praw imigracyjnych i celnych. WYK┼üAD 20 (28-03-2006) M├│wi─ůc o wykonywaniu kompetencji / jurysdykcji przywo┼éali┼Ťmy porz─ůdkuj─ůce rozdzia┼é kompetencji zasady. Zasady podstawowe: zasad─Ö terytorialna i subsydiarn─ů wobec niej zasad─Ö personaln─ů(czynn─ů i biern─ů). A tak┼╝e zasady ÔÇ×drugiego planuÔÇŁ ÔÇô wywo┼éuj─ůc─ů spory zasad─Ö skutku i ustabilizowan─ů zasad─Ö ochronn─ů. Omawianie ich koncentrowa┼éo uwag─Ö na procesach konfigurowania kompetencji/ jurysdykcji pa┼ästwa, g┼é├│wnie z perspektywy pa┼ästwowej(interesu pa┼ästwa), w relacji pa┼ästwa wobec os├│b trzecich, rzeczy i zdarze┼ä zachodz─ůcych w obr─Öbie jego terytorium lub poza jego terytorium. Pa┼ästwa mog─ů jednak - co wskazali┼Ťmy ÔÇô realizowa─ç kompetencje skonfigurowane: W bezpo┼Ťrednim interesie spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej: - poza swoim terytorium ÔÇô przypadek kompetencji mandatariusza/ pa┼ästwa powierniczego - jak i w obr─Öbie swojego terytorium ÔÇô m.in. rzeki mi─Ödzynarodowe, cie┼Ťniny terytorialne i kana┼éy morskie; Rodzajem kompetencji / jurysdykcji ÔÇô w pe┼éni ÔÇśbezinteresownieÔÇÖ wykonywanej w interesie spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej jest (?) aktywno┼Ť─ç opisywana terminem ÔÇ×jurysdykcji uniwersalnejÔÇŁ , ÔÇ×jurysdykcji powszechnejÔÇŁ. Jurysdykcja powszechna polega na przyj─Öciu i aplikowaniu ustaw przewiduj─ůcych karanie pewnych kategorii czyn├│w uznanych w obr─Öbie spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej za czyny, w kt├│rych ┼Ťciganiu ma interes ca┼éa spo┼éeczno┼Ť─ç mi─Ödzynarodowa. Ich ┼Ťciganie jest czynione wobec ka┼╝dej osoby, niezale┼╝nie od miejsca pope┼énienia czynu, pod warunkiem obecno┼Ťci sprawcy na terytorium pa┼ästwa. Jurysdykcje powszechn─ů ┼é─ůczy si─Ö wsp├│┼écze┼Ťnie z obowi─ůzkiem karania sprawc├│w do┼Ť─ç zr├│┼╝nicowanej kategorii czyn├│w. Wg Restatement np., s─ů to akty piractwa, handel niewolnikami, ataki na statki powietrzne i akty ich uprowadzania, akty ludob├│jstwa i zbrodni wojennych, akty terrorystyczne. Termin ÔÇ×jurysdykcji powszechnejÔÇŁ, ÔÇ×jurysdykcji uniwersalnejÔÇŁ pojawia si─Ö po 1945 roku(Willard Cowles) w kontek┼Ťcie refleksji nad karaniem sprawc├│w bardzo okre┼Ťlonej kategorii czyn├│w ÔÇô zbrodni wojennych. Jurysdykcja powszechna zatem u ┼║r├│de┼é swoich postrzegana by┼éa jako kompetencja karania przez s─ůdy krajowe ka┼╝dej osoby fizycznej za czyny, kt├│rych okrucie┼ästwo pora┼╝a poczucie sprawiedliwo┼Ťci i wymaga powszechnego przeciwdzia┼éania. Jej wykonywanie zatem nie mia┼éo na celu karania sprawc├│w ÔÇô znanych w tamtej dobie ÔÇô przest─Öpstw prawa narod├│w (delicta iuris gentium), lecz sprawc├│w innych rodzajowo czyn├│w ÔÇô zbrodni Delicta iuris gentium: ÔÇó Akty handlu niewolnikami ÔÇô 1815/ 7.09.1956; ÔÇó Akty piractwa(na morzu pe┼énym) ÔÇô 1856/ 1982; ÔÇó Akty handlu kobietami i dzie─çmi ÔÇô 1904; ÔÇó Akty handlu narkotykami ÔÇô 1912/ 1988; ÔÇó Akty bezprawnej ingerencji w mi─Ödzynarodowe lotnictwo cywilne: Akty piractwa powietrznego czyli: o Akty uprowadzania samolotu ÔÇô 1970; o Akty skierowane przeciwko bezpiecze┼ästwo mi─Ödzynarodowego lotnictwa cywilnego ÔÇô 1971; o Akty terroryzmu na terenach port├│w lotniczych ÔÇô 1988; Akty zagra┼╝aj─ůce bezpiecze┼ästwu platform umieszczonych na szelfie mi─Ödzykontynentalnym; Akty terrorystyczne czyli: ´éž Akty brania zak┼éadnik├│w ÔÇô m.in. konwencje NZ z 1979 roku ÔÇô o zakazie brania zak┼éadnik├│w; 1994 ÔÇô o bezpiecze┼ästwie funkcjonariuszy ONZ ´éž Akty zamach├│w z u┼╝yciem materia┼é├│w wybuchowych ÔÇô 1998; Akty rozpowszechniania i handlu publikacjami pornograficznymi ÔÇô 1923; Akty zamach├│w na dobra kulturalne w trakcie konfliktu zbrojnego ÔÇô 1954; Akty kradzie┼╝y materia┼é├│w nuklearnych i akty szanta┼╝u dokonywane z ich u┼╝yciem ÔÇô 1979; Akty korupcji ÔÇô 1997; Zbrodnia mi─Ödzynarodowa Kategorie t─Ö w obr─Öb prawa pozytywnego wprowadza ÔÇô Porozumienie w przedmiocie ┼Ťcigania i karania g┼é├│wnych przest─Öpc├│w wojennych osi europejskiej + statut Mi─Ödzynarodowego Trybuna┼éu Wojskowego (MTW) (Londyn 8.08.1945); Statut MTW wskaza┼é na kategorie czyn├│w os─ůd kt├│rych nale┼╝a┼é do Trybuna┼éu, opisuj─ůc je w rozbudowanych definicjach w art. 6 i r├│┼╝nicuj─ůc: ÔÇó Zbrodnie wojenne; ÔÇó Zbrodnie przeciwko pokojowi ÔÇó Zbrodnie przeciwko ludzko┼Ťci Art. 6 lit. c ÔÇťZbrodnie przeciwko ludzko┼ŤciÔÇŁ, mianowicie: morderstwa, wyt─Öpianie, obracanie ludzi w niewolnik├│w, deportacje i inne czyny nieludzkie, kt├│rych dopuszczono si─Ö przeciwko jakiejkolwiek ludno┼Ťci cywilnej przed wojn─ů jak i podczas wojny, prze┼Ťladowania ze wzgl─Öd├│w politycznych, rasowych lub religijnych przy pope┼énianiu jakiejkolwiek zbrodni wchodz─ůcej w zakres kompetencji Trybuna┼éu lub w zwi─ůzku z ni─ů; niezale┼╝nie od tego, czy gwa┼éci┼éa ona, czy te┼╝ prawo wewn─Ötrzne pa┼ästwa, gdzie je pope┼éniono.ÔÇŁ Wykonywanie jurysdykcji uniwersalnej przewiduje karanie ka┼╝dej osoby kt├│ra dopu┼Ťci┼éa si─Ö zbrodni, tak┼╝e osoby kt├│ra dopu┼Ťci┼éa si─Ö zbrodni dzia┼éaj─ůc w charakterze urz─Ödowym. Statut MTW po raz pierwszy, wskaza┼é na funkcjonariuszy publicznych pa┼ästwa jako ponosz─ůcych odpowiedzialno┼Ť─ç za wskazane statutem zbrodnie Art. 7 ÔÇ×Stanowisko urz─Ödowe oskar┼╝onych ÔÇô czy to jako zwierzchnik├│w pa┼ästwa, czy jako odpowiedzialnych funkcjonariuszy rz─ůdowych ÔÇô nie mo┼╝e by─ç podstaw─ů do uwolnienia ich od odpowiedzialno┼Ťci, ani do z┼éagodzenia kary.ÔÇŁ; Art. 8 dodaje, ┼╝e ÔÇô ÔÇ×Okoliczno┼Ť─ç, ┼╝e oskar┼╝ony dzia┼éa┼é z rozkazu swojego rz─ůdu b─ůd┼║ zwierzchnika nie zwalnia go od odpowiedzialno┼Ťci (...) ÔÇ× Potrzeba ┼Ťcigania czyn├│w, kt├│rych okrucie┼ästwo pora┼╝a poczucie sprawiedliwo┼Ťci i wymaga powszechnego przeciwdzia┼éania zbrodni jest ci─ůgle aktualna. Milosevic, Mladic, Karadzic, Gotovina, Pinochet.... Jaki jest wsp├│┼éczesny katalog zbrodni, kt├│ry mo┼╝e by─ç postrzegany jako zbi├│r czyn├│w obj─Ötych jurysdykcj─ů powszechn─ů? Pomocnym w jego budowaniu mo┼╝e by─ç statut Mi─Ödzynarodowego Trybuna┼éu Karnego(MTK) i wskazana nim lista przest─Öpstw obj─Ötych jurysdykcj─ů Trybuna┼éu. Jurysdykcja ta obejmuje (art. 5.): ÔÇó Zbrodnie ludob├│jstwa; ÔÇó Zbrodni przeciwko ludzko┼Ťci; ÔÇó Zbrodnie wojenne; ÔÇó Zbrodnie agresji; Szczeg├│┼éowe definicje zbrodni (odpowiednio art.6, 7, 8, 9) czerpie statut MTK z szeregu regulacji traktatowych ustanawiaj─ůcych re┼╝imy ┼Ťcigania pewnych ich zjawiskowych postaci; konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludob├│jstwa z 1948 roku; konwencji genewskich ( I ÔÇô IV) z 1949 roku; konwencji NZ 10.12.1984 roku o zakazie tortur; Zbrodnie przeciwko ludzko┼Ťci wg statutu MTK (ich charakterystyka ÔÇô art. 7) Akty: zab├│jstw, eksterminacji, niewolnictwa, deportacji lub przymusowego przemieszczenia ludno┼Ťci, pozbawienia wolno┼Ťci fizycznej; tortury, zgwa┼écenie, niewolnictwo seksualne, przymusowa prostytucja, wymuszona ci─ů┼╝a, przymusowa sterylizacja, prze┼Ťladowania grupy lub zbiorowo┼Ťci z powod├│w politycznych, rasowych, narodowych, etnicznych, kulturowych, religijnych, p┼éci; wymuszone zagini─Öcia os├│b; zbrodni apartheid`u ÔÇŽ ÔÇ×(ÔÇŽ) pope┼éniane w ramach rozleg┼éego lub systematycznego, ┼Ťwiadomego ataku skierowanego przeciwko ludzko┼Ťci cywilnej (ÔÇŽ)ÔÇŁ Formy: akt dokonany, pod┼╝eganie, usi┼éowanie, wsp├│┼éudzia┼é Mimo skonstatowania faktu kto i za co ma podlega─ç jurysdykcji powszechnej, jej wykonywanie pozostaje ci─ůgle niespe┼énionym postulatem ? Dlaczego? Po pierwsze karanie zbrodni pozostaje de facto domena mi─Ödzynarodowego s─ůdownictwa karnegoÔÇŽ Po drugie, podj─Öcie jurysdykcji przez krajowy wymiar sprawiedliwo┼Ťci wymaga z┼éo┼╝onych i kosztownych przygotowa┼ä organizacyjnych i mentalnych, i nie ÔÇśsp─Ödza nikomu snu z powiekÔÇÖ ÔÇŽ Mi─Ödzynarodowe s─ůdownictwo karne ÔÇô wsp├│┼écze┼ŤnieÔÇŽ ? Rezolucja RB ONZ nr 808 (22.02.1993) o ÔÇ×powo┼éywaniu mi─Ödzynarodowego trybuna┼éu dla os─ůdzenia os├│b podejrzanych o pope┼énienie powa┼╝nych narusze┼ä mi─Ödzynarodowego prawa humanitarnego pope┼énionych na dawnym terytorium Jugos┼éawiiÔÇŁ; Rezolucja EB ONZ nr 955 (8.11.1994) o ÔÇ×powo┼éaniu mi─Ödzynarodowego trybuna┼éu karnego dla RwandyÔÇŁ; Konwencja rzymska (17.07.1998) ÔÇô statut Mi─Ödzynarodowego Trybuna┼éu Karnego (MTK); 1. Jurysdykcja powszechna a s─ůdy karne mi─Ödzynarodowe (np. MTK) ÔÇô relacja? Kompetencje MTK, gdy mie─ç na uwadze ┼Ťciganie wymienionych m.in. w art. 7 statusu zbrodni, nie jest wy┼é─ůczna. Zgodnie z art.1 kompetencja MTK ÔÇ×(ÔÇŽ) jest komplementarna wobec narodowych jurysdykcji karnychÔÇŁ. Rola MTK zaczyna si─Ö wtedy, gdy krajowy wymiar sprawiedliwo┼Ťci nie chce lub nie jest w stanie sam os─ůdzi─ç zbrodniarzy. Je┼Ťli jednak w og├│le potrzeba Mi─Ödzynarodowego Trybuna┼éu Karnego (czy te┼╝ Trybuna┼éu innego) to ÔÇŽ gdzie jest (by┼é, -y) narodowy (-e), krajowy (-e) wymiary (-y) sprawiedliwo┼Ťci ? 2. Wymagania organizacyjne i mentalne pot─Öguj─ůce trudno┼Ťci w ustanowieniu jurysdykcji powszechnej: a. konieczna ustawowa penalizacja zbrodni, ich zjawiskowych postaci ÔÇô nullum crimen sine lege b. konieczne wyspecjalizowane s┼éu┼╝by posiadaj─ůce umiej─Ötno┼Ť─ç ┼Ťcigania sprawc├│w, w tym tak┼╝e podejmowania post─Öpowania wobec os├│b pozostaj─ůcych poza granicami kraju (!) c. problem immunitetu sprawc├│w zbrodni; Jakkolwiek art.. 27 (1) statutu MTK stanowi ÔÇ× (ÔÇŽ) dzia┼éanie w charakterze g┼éowy pa┼ästwa lub szefa rz─ůdu, cz┼éonka rz─ůdu lub parlamentu, wybranego reprezentanta lub rz─ůdowego urz─Ödnika w ┼╝adnym przypadku nie zwalnia osoby z odpowiedzialno┼Ťci karnej w rozumieniu Statutu, ani te┼╝ nie b─Ödzie stanowi┼éo, tak┼╝e samo w sobie, przes┼éanki do obni┼╝enia orzeczonej kary.ÔÇŁ to ÔÇŽ? d. ustawy amnestyjne wobec sprawc├│w zbrodni, a jurysdykcja powszechnaÔÇŽ W RPA Trybuna┼é Konstytucyjny wyrazi┼é pogl─ůd, ┼╝e proces prawdy i pojednania pozostawa┼é w zgodzie z prawem mi─Ödzynarodowym, a decyzje Komisji Prawdy i Pojednania amnestionuj─ůce osoby, kt├│rym mo┼╝na postawi─ç zarzuty pope┼énienia zbrodni, by┼éy z nim zgodne. e. Problem post─Öpowania dowodowego (w przypadku podj─Öcia dzia┼éa┼ä konieczna wsp├│┼épraca pa┼ästwa terytorialnego (?); ustalanie danych o osobach i przedmiotach; gromadzenie i zabezpieczenie dowod├│w i dokumentacji (ich translacja ); wizytowanie miejsc; ochrona ofiar i ┼Ťwiadk├│w), problem jego finansowania; Zamykaj─ůc rozwa┼╝ania nad jurysdykcj─ů powszechn─ů stwierd┼║myÔÇŽ Maj─ůc na uwadze ┼Ťciganie przest─Öpstw kwalifikowanych jako delicja iuris gentium ÔÇô z uwagi na ograniczony traktatami kr─ůg zobowi─ůzanych ÔÇô mo┼╝na opatrzy─ç terminem jurysdykcji quasi-powszechnej . ┼Üciganie zbrodni przez s─ůdy krajowe ma miejsce w ograniczonej (┼Ťladowej skali), z tej przyczyny mamy do czynienia z zal─ů┼╝kowym stadium kszta┼étowania si─Ö normy prawa zwyczajowego stanowi─ůcej o takim obowi─ůzku. M├│wienie zatem o jurysdykcji powszechnej jest ci─ůgle opisem przysz┼éych by─ç mo┼╝e aktywno┼Ťci jurysdykcyjnych. Ochrona kompetencji / jurysdykcji pa┼ästwa Prawo mi─Ödzynarodowe chroni kompetencje / jurysdykcje pa┼ästwa w dwojaki spos├│b: 1. uznaj─ůc, i┼╝ istnieje w przypadku ka┼╝dego z pa┼ästw zbi├│r uprawnie┼ä, kt├│re wykonuje w spos├│b ca┼ékowicie dyskrecjonalny ÔÇô to jest ÔÇ×sfera zastrze┼╝onaÔÇŁ, ÔÇ×sfera kompetencji wy┼é─ůcznychÔÇŁ opisywana tak┼╝e terminem ÔÇ×twardego rdzeniaÔÇŁ suwerenno┼Ťci pa┼ästwowej; 2. uznaj─ůc tak┼╝e, ┼╝e w procesie wykonywania tych uprawnie┼ä, pa┼ästwo korzysta ze strony pa┼ästw trzecich, z pewnych przywilej├│w i immunitet├│w; 1.1. ÔÇ×Strefa zastrze┼╝onaÔÇŁ (termin pojawia si─Ö w I po┼é. XIX w.) -jest stref─ů, w obr─Öbie kt├│rej dzia┼éania pa┼ästwa i realizowane kompetencje nie pozostaj─ů w ┼╝adnym zwi─ůzku z prawem mi─Ödzynarodowym; nie s─ů poddane w najmniejszym stopniu rygorom prawa mi─Ödzynarodowego; -zakres sfery zastrze┼╝onej zale┼╝y od prawa mi─Ödzynarodowego i jego rozwoju; -zaci─ůgni─Öcie mi─Ödzynarodowego zobowi─ůzania dotycz─ůcego materii nale┼╝─ůcej do strefy zastrze┼╝onej, wyklucza dla zaci─ůgaj─ůcego zobowi─ůzanie mo┼╝liwo┼Ť─ç powo┼éywania si─Ö na t─Ö konstrukcj─Ö i skutecznego przeciwstawiania jej w ka┼╝dej sytuacji dotycz─ůcej interpretacji lub wykonania tego zobowi─ůzania; Opinia doradcza STMS w sprawie ustaw o obywatelstwie (1923): ÔÇ×Kwestia czy dana materia nale┼╝y, czy te┼╝ nie do sfery wy┼é─ůcznych kompetencji pa┼ästwa, jest kwesti─ů zasadniczo wzgl─Ödn─ů: zale┼╝y to od rozwoju stosunk├│w mi─Ödzynarodowych. Mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç, ┼╝e w kwestii takiej, jak obywatelstwo, kt├│re nie jest co do zasady normowane przez prawo mi─Ödzynarodowe, swoboda decydowania wed┼éug w┼éasnego uznania b─Ödzie jednak ograniczona przez zobowi─ůzania, kt├│re zosta┼éy zaci─ůgni─Öte wobec innych pa┼ästw. W takim przypadku, kompetencja pa┼ästwa, wy┼é─ůczna w zasadzie, jest ograniczona przez regu┼éy prawa mi─Ödzynarodowego.ÔÇŁ Dwie uwagi: Art. 2 &7 Karty NZ: ÔÇ×┼╗adne postanowienie niniejszej karty nie upowa┼╝nia organizacji NZ do interwencji w sprawach, kt├│re nale┼╝─ů z istoty swej do kompetencji wewn─Ötrznej kt├│regokolwiek pa┼ästwa, ani do ┼╝─ůdania od cz┼éonk├│w, aby przekazywali takie sprawy do za┼éatwienia wed┼éug niniejszej Karty (ÔÇŽ)ÔÇŁ. Sfera zastrze┼╝ona jest zatem indywidualna dla ka┼╝dego pa┼ästwa i w oczywisty spos├│b ewoluuje. 1.2 Konstrukcja ,,strefy zastrze┼╝onejÔÇŁ a zasada nieinterwencji Wyr├│┼╝nienie ,,strefy zastrze┼╝onejÔÇŁ prowadzi do zakazu interwencji w jej obr─Öb-zasady zakazuj─ůcej ingerencji pa┼ästw w ,,sprawy wewn─ÖtrzneÔÇŁ i ,,kompetencje wewn─ÖtrzneÔÇŁ innych pa┼ästw. Zasada- zakazu interwencji- nie wyznacza precyzyjnie granic, przekracza─ç kt├│rych nie wolno (to skutek- nieustannej ewolucji granic strefy zastrze┼╝onej), jak r├│wnie┼╝ nie okre┼Ťla katalogu zakazanych sposob├│w interwencji Taki stan powoduje, ┼╝e bywa przedmiotem dyplomatycznych star─ç (dramatycznych o┼Ťwiadcze┼ä ,,o mieszanie si─Ö w sprawy wewn─ÖtrzneÔÇŁ)- nie zmienia to postaci rzeczy, ┼╝e zasada-mimo tych swoistych ,,brak├│wÔÇŁ- jest jedn─ů z kluczowych zasad prawa mi─Ödzynarodowego MTS w sprawie Nikaragua v. US (1986) poda┼é definicj─Ö zasady nieinterwencji, wskazuj─ůc na konstytuuj─ůce j─ů elementy: ,,zgodnie z powszechnymi przyj─Ötymi stwierdzeniami, zasada ta zakazuje ka┼╝demu pa┼ästwu jak i grupie pa┼ästw interweniowa─ç bezpo┼Ťrednio lub po┼Ťrednio w sprawy wewn─Ötrzne lub zewn─Ötrzne innego pa┼ästwa. Interwencja zakazana dotyczy materii, kt├│re zasada suwerenno┼Ťci pa┼ästw pozwala ka┼╝demu z nich normowa─ç swobodnie. Jest ni─ů wi─Öc wyb├│r systemy politycznego, ekonomicznego, spo┼éecznego kulturalnego, jak i kszta┼étowanie stosunk├│w zagranicznych. Interwencja jest zakazana, je┼Ťli wobec tycz wybor├│w, kt├│re musz─ů pozosta─ç wolne, stosowany jest przymus. Zasada nieinterwencji wywo┼éuje wiele emocji -z przyczyn nie w pe┼éni precyzyjnie zarysowanego zasi─Ögu oddzia┼éywania zasady -jak i niepewnej listy zakazanych sposob├│w (formu┼é0 interwencji: Co do nie w pe┼éni precyzyjnie zarysowanego zasi─Ögu zasady nieinterwencji- w─ůtpliwo┼Ťci dotycz─ů tego co jest a co ju┼╝ nie jest obj─Öte ÔÇ×stref─ů zastrze┼╝on─ůÔÇŁ Nie ulega kwestii, ┼╝e najwi─Öcej emocji wywo┼éuj─ů sytuacje dotycz─ůce normowania materii praw i wolno┼Ťci cz┼éowieka (wybory w Bia┼éorusi) Oraz materii ekonomicznych (warunkowanie niesienia pomocy od korekty polityki gospodarczej) Ale mo┼╝na wskaza─ç tez na przyk┼éady skrajnie ,,wewn─ÖtrznychÔÇŁ domen aktywno┼Ťci pa┼ästwowych normowanych w istocie prawem mi─Ödzynarodowym. Np. Umowa z Gwatemala City (6-7.08.1987) pi─Öciu prezydent├│w Republiki Ameryki Centralnej, nak┼éadaj─ůca na Nikaragu─Ö obowi─ůzek ukszta┼étowania ustrojowych rozwi─ůza┼ä w formule rz─ůd├│w demokratycznych m.in., zabezpieczenia pluralizmu w przestrzeniach ┼╝ycia publicznego, wolno┼Ťci s┼éowa, rz─ůd├│w prawa, wolno┼Ťci partii politycznych, tajnych wolnych, bezpo┼Ťrednich, okresowych wybor├│w. Podobnym przyk┼éadem uk┼éad z Dayton 9podpisan w Pary┼╝u 14.12.1995)-traktat pokojowy dla Bo┼Ťni i Hercegowina -stronami BiH, Chorwacja, Jugos┼éawia(serbia0: traktat zawiera┼é tekst konstytucji dla BiH, a tak┼╝e szczeg├│┼éowe aneksy przewiduj─ůce m.in., przeprowadzenie demokratycznych wybor├│w, obowi─ůzek poszanowania praw cz┼éowieka. Co do nie w pe┼éni precyzyjnie zarysowanej listy zakazanych sposob├│w interwencji- a wi─Öc w─ůtpliwo┼Ťci co do tego jakie zachowanie jest aktem interwencji Niew─ůtpliwie zakazan─ů form─ů ingerencji jest ingerencja zbrojna. Pr├│g przymusu dopuszczalnego w relacjach mi─Ödzynarodowych pozostaje niemierzalny, a przez to nieokre┼Ťlony. W sprawie Nikaragua v. US (1986) Trybuna┼é uzna┼é, ┼╝e ,,poparcie dostarczane przez USA... dzia┼éaniom formacji militarnych i paramilitarnych contras polegaj─ůcy na pomocy finansowej, szkolnej, zaopatrzenie w bro┼ä, informacji wsparcia logistycznego stanowi niew─ůtpliwie pogwa┼écenie zasady nieinterwencji.ÔÇŁ 2. immunitet pa┼ästwa Z definicji-immunitet pa┼ästwa obejmuje zbi├│r ro┼╝nych ÔÇśprzywilej├│wÔÇÖ, kt├│re pa┼ästwa uznaj─ů w relacjach wzajemnych, a kt├│re pozwalaj─ů chroni─ç zdolno┼Ť─ç wykonywania kompetencji pa┼ästwowych na przestrzeni innego suwerenna. Geneza instytucji-obr├│t dyplomatyczny -od XV/XVI w. -par in parem non habet imperium; naturalne wy┼é─ůczenie aktywno┼Ťci dyplomatycznych i zasob├│w maj─ůtkowych spod jurysdykcji miejscowej (s─ůd├│w, jak i innej w┼éadzy) Wykonywanie kompetencji pa┼ästwowych w przestrzeni innego pa┼ästwa obejmuje wsp├│┼écze┼Ťnie: -aktywno┼Ť─ç s┼éu┼╝b dyplomatycznych i konsularnych; -aktywno┼Ť─ç innych oficjalnych przedstawicieli (funkcjonariuszy) pa┼ästwa (cz┼éonk├│w misji dyplomatycznych ad hoc, formacji wojskowych, aktywno┼Ťci innych struktur realizuj─ůcych misj─Ö pa┼ästwow─ů np. Funkcjonariuszy Banku centralnego) -wi─ů┼╝e si─Ö tak┼╝e z lokowaniem maj─ůtku pa┼ästwa na terytorium innego pa┼ästwa W historycznym rozwoju (XV/XVI...) aktywno┼Ťci funkcjonariuszy pa┼ästwa, jak i skutki ich podejmowania w obcej przestrzeni nie podlega┼éy jakiejkolwiek ocenie w┼éadzy miejsca-dopuszczalnym by┼é os─ůd przez s─ůd miejscowy skutk├│w dzia┼éa┼ä s┼éu┼╝b dyplomatycznych- stan wy┼é─ůczaj─ůcy w┼éa┼Ťciwo┼Ť─ç s─ůd├│w miejscowych rozszerza┼é si─Ö z czasem na wszelkich funkcjonariuszy pa┼ästwa i podejmowanych przez nich akt├│w obcej przestrzeni; wyja┼Ťniany by┼é konstrukcj─ů immunitetu pa┼ästwa. Immunitet pa┼ästwa by┼é immunitetem absolutnym. By┼é takim...do II po┼éowy XIX wieku Aktywno┼Ť─ç s┼éu┼╝by dyplomatycznej, jak i coraz cz─Ö┼Ťciej innych ni┼╝ s┼éu┼╝ba zagraniczna, funkcjonariuszy zacz─Öto r├│┼╝nicowa─ç, dziel─ůc je na: -akty w┼éadcze pa┼ästwa-czyli czynno┼Ťci de iure imperii -akty analogiczne do tych, kt├│re dokonuj─ů podmioty prywatne uczestnicz─ůce w obrocie cywilnoprawnym-czyli czynno┼Ťci de iure gestionis; akty niezwi─ůzane z wykonywaniem kompetencji pa┼ästwa. Jednym z orzecze┼ä r├│┼╝nicuj─ůcych oba typy czynno┼Ťci by┼éy orzeczenia s─ůd├│w francuskich: S─ůdu Pary┼╝u (1926), a nast─Öpnie Trybuna┼éy kasacyjnego (1929) w sprawie statusu przedstawicielstwa handlowego ZSRR we Francji. W werdykcie podzielaj─ůcym opinie s─ůdu pierwszej instancji Trybuna┼é odmawiaj─ůc przyznania immunitety w post─Öpowaniu stwierdzi┼é, ┼╝e ,,(...) przedstawicielstwo to podejmuje dzia┼éania handlowe we wszelkich domenach...te za┼Ť aktywno┼Ťci mog─ů by─ç postrzegane jedynie jako czynno┼Ťci handlowe, wobec kt├│rych zasada suwerenno┼Ťci pa┼ästwowej jest ca┼ékowicie obca.ÔÇŁ Wsp├│┼éczesne podej┼Ťcie do immunitetu pa┼ästwa opiera si─Ö wi─Öc na podstawowym rozr├│┼╝nieniu czynno┼Ťci funkcjonariuszy w przestrzeni obcego pa┼ästwa na czynno┼Ťci de iure imperii i czynno┼Ťci de iure gestionis i na rozr├│┼╝nieniu -immunitetu jurysdykcyjnego i immunitetu egzekucyjnego. 2.1. Immunitet jurysdykcyjny Immunitet jurysdykcyjny ratione personae? Kto z niego korzysta? Czy tylko funkcjonariusze centralnych organ├│w w┼éadzy pa┼ästwowej dzia┼éaj─ůcy w imieniu pa┼ästwa i podmioty publiczne umocowane do dzia┼éania w imieniu pa┼ästwa, czy te┼╝ szerszy ich kr─ůg (np. Podleg┼ée funkcjonariuszom centralnych organ├│w s┼éu┼╝by, podmioty w┼éadzy terenowej, samorz─ůdowej? Na pewno ten pierwszy szerszy kr─ůg. Immunitety jurysdykcyjne ratione materiae? Immunitety nie obejmuj─ů czynno┼Ťci de iure geastionis. O tym czy czynno┼Ť─ç ma taki charakter decyduje s─Ödzia-on ocenia natur─Ö przedsi─Öbranego aktu. Immunitet nie b─Ödzie najprawdopodobniej skutecznie powo┼éywany przed s─ůdem, gdy sp├│r dotyczy┼é b─Ödzie ÔÇó Um├│w handlowych -np. przenosz─ůcych w┼éasno┼Ť─ç (a wi─Öc um├│w kupna-sprzeda┼╝y) ÔÇó Um├│w o prac─Ö ÔÇó Um├│w dotycz─ůcych posiadania i korzystania z rzeczy (np. Um├│w najmu-budynk├│w, pomieszcze┼ä) ÔÇó Uczestnictwa w sp├│┼ékach ÔÇó Eksploatacji statk├│w w celach innych ni┼╝ s┼éu┼╝ba publiczna o charakterze niehandlowym ÔÇó Zdarze┼ä, skutkiem kt├│rych jest wywo┼éanie szk├│d na rzeczy lub osobie Takie rozwi─ůzania przyjmuje Konwencja europejska o immunitecie pa┼ästwa (1972). Podobne regulacje krajowe. Ostatecznie wszak rozstrzygnie s─Ödzia. Postanowienie SN z 11.01.2000 (I PKN 562/99) ,,Nie mo┼╝na odnie┼Ť─ç immunitetu pa┼ästwa obcego do dzia┼éa┼ä jego organ├│w w zakresie obrotu cywilnoprawnego (handlowego) na terenie innego pa┼ästwa. Ambasador Republiki Chile wyst─Öpuje w sprawie jako pracodawca, czyli podmiot uczestnicz─ůcy w obrocie cywilnoprawnym. Nie realizuje w tym zakresie akt├│w w┼éadzy publicznej pa┼ästwa obcego, nie dotyczy jej wi─Öc immunitet jurysdykcyjny przys┼éuguj─ůcy takiemu pa┼ästwu.ÔÇŁ Pa┼ästwo mo┼╝e zrzec si─Ö immunitetu jurysdykcyjnego je┼Ťli zobowi─ůza┼éo si─Ö do tego w umowie mi─Ödzynarodowej. Mo┼╝e zosta─ç uznane za zrzekaj─ůce immunitetu, je┼Ťli samo wszczyna post─Öpowanie. WYK┼üAD 21 (04-04-2006) Immunitet egzekucyjny Maj─ůtek pa┼ästwa znajduj─ůcy si─Ö na obcym terytorium to zazwyczaj maj─ůtek (ruchomy, nieruchomy) misji dyplomatycznych, konsularnych rezydencji, maj─ůtek wizytuj─ůcych lub stacjonuj─ůcych si┼é zbrojnych, specjalnych agend pa┼ästwowych (np. instytut├│w kultury (zasoby wystaw, ekspozycji r├│┼╝nego typu (m.in. dzie┼é sztuki). Maj─ůtkiem mog─ů by─ç tak┼╝e lokaty na rachunku bankowym stanowi─ůce np. rezerw─Ö bud┼╝etow─ů pa┼ästwa lub lokaty na rachunkach o innym przeznaczeniu. Jak maj─ůtek ten ma by─ç traktowany ? Co do zasady maj─ůtek ten podlega analogicznym re┼╝imom jak maj─ůtek innych os├│b, podmiot├│w znajduj─ůcych si─Ö i dzia┼éaj─ůcych na terytorium pa┼ästwa; a wi─Öc jest poddany stosownym re┼╝imom podatkowym, czy celnym. Je┼Ťli pa┼ästwa nie zawar┼éy(dwustronnych) porozumie┼ä wy┼é─ůczaj─ůcych maj─ůtek ten spod tych re┼╝im├│w to co do zasady...ÔÇŁnic nie broni maj─ůtkuÔÇŁ podlega on tym samym re┼╝imom jak i aktom w┼éadczym miejscowego suwerena. Wyj─ůtkiem- przyj─Öcie istnienia immunitetu egzekucyjnego - immunitet istnieje mimo braku stosownych porozumie┼ä wy┼é─ůczaj─ůcych go spod egzekucji. Immunitet egzekucyjny... ? Immunitet egzekucyjny ma jednak charakter ograniczony. Immunitet egzekucyjny nie obejmuje maj─ůtku ÔÇ×wykorzystywanego w spos├│b specjalny lub przeznaczonego do wykorzystywania w spos├│b inny ni┼╝ na cele s┼éu┼╝by publicznej o charakterze niehandlowym,", je┼Ťli maj─ůtek ten jest po┼éo┼╝ona na terytorium pa┼ästwa s─ůdu i ma zwi─ůzek z tocz─ůcym si─Ö post─Öpowaniem s─ůdowym (art. 18 projektu konwencji o immunitecie pa┼ästwa -KPM). Zatem... maj─ůtek wykorzystywany, funkcjonuj─ůcy w zwi─ůzku z wykonywaniem s┼éu┼╝by publicznej jest obj─Öty immunitetem egzekucyjnym. Np. rachunki bankowe na cele publiczne (rezerwa bud┼╝etowa pa┼ästwa), w┼éasno┼Ť─ç wojskowa, kulturowe dziedzictwo pa┼ästwa, eksponaty historyczne (wystawy). Zajmujemy si─Ö kolejno: (I) definicj─ů pa┼ästwa w rozumieniu prawa mi─Ödzynarodowego; (II) kompetencjami pa┼ästwa; (III) powstaniem pa┼ästwa i przekszta┼éceniom jakim w toku swej egzystencji podlega ; Powstanie pa┼ästwa, jak i przekszta┼écenia pa┼ästwa kt├│rym w toku swej egzystencji pa┼ästwo podlega postrzega─ç b─Ödziemy jako pewien typ zdarze┼ä i ich nast─Öpstw, kt├│re zmieniaj─ůc struktur─Ö mapy politycznej zmieniaj─ů w ka┼╝dym przypadku konfiguracj─Ö kompetencji/jurysdykcji cz┼éonk├│w spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej. W przypadku powstania pa┼ästwa- zdarzenia te prowadz─ů do zmiany konfiguracji (struktury) kompetencji/jurysdykcji pa┼ästw w obr─Öbie spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej za spraw─ů do┼é─ůczenia do┼ä... nowego pa┼ästwa; W przypadku przekszta┼éce┼ä pa┼ästwa prowadz─ů do zmian w strukturze kompetencji/jurysdykcji przekszta┼écaj─ůcego si─Ö pa┼ästwa, a w nast─Öpstwie tego zmian kompetencji/jurysdykcji w relacji z jego pa┼ästwowym...otoczeniem... Powstanie pa┼ästwa.. Przekszta┼écenie si─Ö pa┼ästwaÔÇŽ na czym polega Wszelka ÔÇťrestrukturyzacjaÔÇŁ kompetencji pa┼ästwa b─Öd─ůca rezultatem jego przekszta┼éce┼ä jest nast─Öpstwem zmian zachodz─ůcych w obr─Öbie element├│w sk┼éadowych pa┼ästwa tzn.: terytorium, ludno┼Ťci i w┼éadzy Zmiana konfiguracji kompetencji jest zatem konsekwencj─ů: zar├│wno zmian ÔÇťwymiernychÔÇŁ przestrzennie i osobowo; ÔÇô w przypadku terytorium- zmian ilo┼Ťciowych b─Öd─ůcych nast─Öpstwem rozbudowania przestrzeni wykonywanego w┼éadztwa i jako┼Ťciowych b─Öd─ůcych mo┼╝liwym nast─Öpstwem 'rozbudowania' przedmiotu w┼éadztwa; ÔÇô w przypadku ludno┼Ťci- zmian ilo┼Ťciowych i jako┼Ťciowych wynikaj─ůcych ze zmiany sk┼éadu ludno┼Ťci pa┼ästwa; ale tak┼╝e skutkiem zmian ÔÇťcharakterologicznychÔÇŁ podmiotu pa┼ästwowego- tj. Zmian zachodz─ůcych w obr─Öbie elementu ÔÇ×w┼éadzyÔÇŁ. Ad. A. Impulsem formalnym dla zaj┼Ťcia zmian w elemencie- ÔÇťterytoriumÔÇŁ- powoduj─ůcym ÔÇťrestrukturyzacj─ÖÔÇŁ kompetencji jest ÔÇô umowa cesji- zbycie przez jedno z pa┼ästw cz─Ö┼Ťci terytorium i nabycie tej cz─Ö┼Ťci przez drugie pa┼ästwo lub... ÔÇô akt inkorporacji pa┼ästwa- pa┼ästwo znika w nast─Öpstwie w┼é─ůczenia, inkorporowania jego terytorium w obr─Öb pa┼ästwa istniej─ůcego, tzw. Zjednoczenie Niemiec. Takie zatem zdarzenie - jak cesja i inkorporacja... wywo┼éuj─ů zmiany kompetencji/jurysdykcji w sensie 'ilo┼Ťciowym'- rozszerzenie przestrzennego zakresu kompetencji/jurysdykcji o obszar cedowany, inkorporowany... mog─ů wywo┼éa─ç tak┼╝e 'jako┼Ťciowe' zmiany kompetencji/jurysdykcji - rozbudowanie przedmiotu w┼éadztwa- np. Terytorium cedowane, inkorporowane posiada 'cz─Ö┼Ťci' umi─Ödzynarodowione np. zdemilitaryzowane i/lub zneutralizowane, mi─Ödzynarodowy kana┼é, cie┼Ťniny..., co implikuje wykonywanie 'nowych kompetencji' przez cesjonariusza lub inkorporuj─ůcego; Ad. B. Impulsem formalnym dla zmian w elemencie 'ludno┼Ť─ç'- powoduj─ůcym ÔÇťrestrukturyzacj─Ö' kompetencji/jurysdykcji jest r├│wnie┼╝ cesja i inkorporacja. Skutki zdarze┼ä oddzia┼éuj─ů na: zakres zupe┼éno┼Ťci kompetencji/jurysdykcji- aspekt personalny jak i zakres realizowanej kompetencji/jurysdykcji personalnej W pierwszym przypadku zmiany polega─ç mog─ů: na 'ilo┼Ťciowych' przekszta┼éceniach kompetencji - inkorporacja, jak i cesja s─ů ┼║r├│d┼éem ilo┼Ťciowych zmian w sk┼éadzie ludno┼Ťci pa┼ästw; jak i jako┼Ťciowym przekszta┼éceniu kompetencji - zmieniony sk┼éad populacji mo┼╝e wywo┼éa─ç nieistniej─ůcy dot─ůd u cesjonariusza, inkorporuj─ůcego ÔÇťnowy problemÔÇŁ- np. problem ochrony (nabytej) mniejszo┼Ťci, czy te┼╝ zintensyfikowania obowi─ůzku jej ochrony; Zmiany w zakresie wykonywania kompetencji personalnej... zwi─Ökszenie si─Ö liczby ludno┼Ťci, implikuje intensywno┼Ť─ç wykonywania- kompetencji/jurysdykcji personalnej- miar─ů czego min. Potencjalny wzrost interwencji pa┼ästwa w ramach opieki dyplomatycznej. Ad. C. Impulsy dla zmiany w elemencie 'w┼éadza'- powoduj─ůcym restrukturyzacj─Ö kompetencji s─ů... Ka┼╝da zmiana w obr─Öbie w┼éadzy oddzia┼éywa─ç mo┼╝e na konfiguracj─Ö kompetencji/jurysdykcji pa┼ästwowych; w mniejszym stopniu w nast─Öpstwie konstytucyjnej zmiany rz─ůd├│w- kontynuacja polityk (?); w znacz─ůcym, w nast─Öpstwie zmiany w┼éadzy w drodze pozakonstytucyjnej tj. w drodze ÔÇťzamachu stanuÔÇŁ(rewolucja)- zmiana polityk; Konstatuj─ůc praktyk─Ö powstawania pa┼ästw, jak i praktyk─Ö przekszta┼éce┼ä jakim pa┼ästwo podlega, oczywistym jest to, ze fenomen pa┼ästwa ma swoj─ů dynamik─Ö, ta za┼Ť ┼Ťci┼Ťle powi─ůzana jest z odpowiednim konfigurowaniem kompetencji/jurysdykcji pa┼ästwa. Skonstatowanie tej zale┼╝no┼Ťci prowadzi do pytania: W jakim stopniu akt powstania pa┼ästwa jak i przekszta┼éce┼ä pa┼ästwa jest normowany prawem mi─Ödzynarodowym? Powstanie pa┼ästwa jest samo w sobie ÔÇťkaprysem historiiÔÇŁ, jego powstanie nie jest normowane prawem... podobnie jak przyczyny, wywo┼éuj─ůce przekszta┼écenie pa┼ästwa... Prawo mi─Ödzynarodowe pozostaje: bezstronnym obserwatorem narodzin i ┼Ťmierci pa┼ästw; i bezstronnym obserwatorem inicjacji przekszta┼éce┼ä jakim one ulegaj─ů; to jednak musi organizowa─ç ┼╝ycie zbiorowo┼Ťci suwerennych pa┼ästw; musi porz─ůdkowa─ç bieg i skutki oddzia┼éywania tych dynamicznych proces├│w (powstania i przekszta┼éce┼ä), bowiem rzutuj─ů one na zakres, spos├│b i jako┼Ť─ç wykonywania kompetencji/jurysdykcji przez wszystkich cz┼éonk├│w spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej. Prawo mi─Ödzynarodowe zatem: Interesuje si─Ö procesem powstania pa┼ästwa i identyfikuje przyj─Öte w prawie sposoby powstania pa┼ästw (dekolonizacja, secesja, podzia┼é, zjednoczenie); Interesuje si─Ö tym jak pa┼ästwowy podmiot nabywa i zbywa (cz─Ö┼Ťci) terytorium- umowa cesji; okre┼Ťla regu┼éy nabywania i zbywania cz─Ö┼Ťci terytorium spe┼énienie kt├│rych o prawnej trwa┼éo┼Ťci takich przekszta┼éce┼ä; Interesuje si─Ö skutkami jakie niesie dla prawa mi─Ödzynarodowego 'zmiana gospodarza' na terytorium; tzn. Losem zwi─ůzanych z terytorium zobowi─ůza┼ä mi─Ödzynarodowych- poprzez wskazanie regu┼é ich ('dziedziczenia') sukcesji; ustanawia mechanizm, za pomoc─ů kt├│rego, powstanie pa┼ästwa jak i jego przekszta┼écenie a w nast─Öpstwie tych zdarze┼ä zmiany struktury kompetencji staj─ů si─Ö skuteczne w obr─Öbie spo┼éeczno┼Ťci pa┼ästw- jest nim instytucja uznania ( akt jednostronny akomoduj─ůcy w p┼éaszczy┼║nie prawa mi─Ödzynarodowego skutki pewnych zdarze┼ä.) Sposoby powstawania pa┼ästw: ÔÇô terytorium pa┼ästwowo niezorganizowane (powstanie pierwotne); ÔÇô terytorium pa┼ästwowo zorganizowane (powstanie pochodne)- wol─ů ludno┼Ťci lub decyzj─ů polityczn─ů pa┼ästw; Wsp├│┼éczesny kszta┼ét mapy politycznej ┼Ťwiata jest nast─Öpstwem; ÔÇô emancypacji obszar├│w powierniczych i niesamodzielnych - akty dekolonizacji; ÔÇô przekszta┼éce┼ä w przestrzeniach pa┼ästwowo zorganizowanych - akty secesji, podzia┼éu, zjednoczenia; Proces dekolonizacji - spos├│b powstawania pa┼ästwa. Karta NZ wskazuj─ůc w art. 1 na cele NZ po wskazaniu ' mi─Ödzynarodowego pokoju i bezpiecze┼ästwa', wskazuje na potrzeb─Ö 'poszanowania zasady r├│wnouprawnienia i samostanowienia narod├│w'... Miar─ů jego osi─ůgania staje si─Ö- system powiernictwa, obejmuj─ůcy obszary mandatowe B i C; rozdzia┼é XII Karty okre┼Ťli┼é jego istot─Ö; Zadaniem systemu by┼éoÔÇŁ(...) popiera─ç polityczny, gospodarczy, spo┼éeczny i wychowawczy post─Öp ludno┼Ťci obszar├│w powierniczych oraz jej stopniowy rozw├│j w kierunku samow┼éadno┼Ťci lub niepodleg┼éo┼Ťci, z uwzgl─Ödnieniem specyficznych warunk├│w ka┼╝dego obszaru i jego lud├│w, ich swobodnie wyra┼╝onych ┼╝ycze┼ä oraz stosowanie do poszczeg├│lnych uk┼éad├│w powierniczychÔÇŁ; W┼Ťr├│d 51 pa┼ästw za┼éo┼╝ycieli NZ wiele pa┼ästw posiada┼éo terytoria zamorskie (de facto kolonie). W konfrontacji z przes┼éaniem art. 1 Karty o samostanowieniu narod├│w przyj─Öto, ┼╝e terytoria te kwalifikowane b─Öd─ů jako obszary niesamodzielne; rozdz. XII Karty zatytu┼éowany- Deklaracja w sprawie obszar├│w niesamodzielnych- okre┼Ťla┼éa ich istot─Ö... W my┼Ťl jego postanowie┼ä ÔÇťCz┼éonkowie Organizacji...,kt├│rzy odpowiadaj─ů lub podejmuj─ů si─Ö odpowiedzialno┼Ťci za administracj─Ö obszar├│w, kt├│rych ludno┼Ť─ç nie osi─ůgn─Ö┼éa pe┼énego samorz─ůdu, uznaj─ů zasad─Ö, ┼╝e najwa┼╝niejsze s─ů interesy mieszka┼äc├│w tych obszar├│w, i jako ┼Ťwi─Öte pos┼éannictwo przyjmuj─ů sw├│j obowi─ůzek popierania w najwy┼╝szym stopniu dobrobytu ludno┼Ťci tych obszar├│w... i w tym celu zobowi─ůzuj─ů si─Ö... (ÔÇŽ) rozwija─ç samow┼éadno┼Ť─ç, nale┼╝ycie uwzgl─Ödnia─ç d─ů┼╝enia polityczne ludno┼Ťci i pomaga─ç jej w stopniowym rozwoju w┼éasnych wolnych instytucji politycznych, stosownie do specyficznych warunk├│w ka┼╝dego obszaru i jego ludno┼Ťci i r├│┼╝nych stopni rozwoju; Po dokonaniu przegl─ůdu stanu posiadania przez pa┼ästwa cz┼éonkowskie NZ terytori├│w niesamodzielnych, Zgromadzenie Og├│lne rezolucj─ů 66 (I) z 1946 roku wskaza┼éo na 74 takie terytoria zale┼╝ne, przy czym lista ta uleg┼éa istotnemu powi─Ökszeniu po przyj─Öciu Hiszpanii i Portugalii do ONZ. Aktualnie(2002) jest 16 terytori├│w niesamodzielnych, min. Jako takie kwalifikuj─ů si─Ö: ÔÇô Brytyjskie- Falklandy, Kajmany, Gibraltar ÔÇô Francuska- Nowa Kaledonia ÔÇô Ameryka┼äska- Guam ÔÇô Hiszpa┼äska- Sahara Zachodnia Ten podzia┼é na terytoria niesamodzielne i powiernicze zosta┼é ÔÇÖwywr├│conyÔÇÖ w 1960 roku Deklaracj─ů Zgromadzenia Og├│lnego ONZ nr 1415 w sprawie przyznania niepodleg┼éo┼Ťci krajom i narodom kolonialnym. Deklaracja ÔÇ×popiera┼éa ruchy niepodleg┼éo┼Ťciowe na terytoriach powierniczych i niesamodzielnychÔÇŁ. Stwierdzi┼éa, ┼╝e ÔÇśwszystkie narody zamieszkuj─ůce oba rodzaje obszar├│w, maja prawo do samostanowienia, co oznacza prawo do okre┼Ťlenia wg w┼éasnej woli statusu politycznego oraz swobodnego rozwijania ┼╝ycia gospodarczego, spo┼éecznego i kulturalnegoÔÇŽÔÇÖ Podkre┼Ťla┼éa, ┼╝e ÔÇśNiedostateczneÔÇŽprzygotowanie polityczne, spo┼éeczne i gospodarcze, kulturalne nie powinno w ┼╝adnym przypadku stanowi─ç pretekstu do zwlekania z przyznaniem niepodleg┼éo┼ŤciÔÇÖ Prawo do okre┼Ťlenia wg w┼éasnej woli statusu niekoniecznie musia┼éo oznacza─ç uzyskanie niepodleg┼éo┼Ťci. W praktyce to jednak oznacza┼éoÔÇŽ W procesie poszerzania si─Ö kr─Ögu pa┼ästw cz┼éonkowskich ONZ odnotowuje si─Ö 2 okresy przyspieszenia Pierwszy w latach 1955 (76) ÔÇô 1975 (144) = 68 pa┼ästw. To efekt dekolonizacji Afryki i Azji+ 2 pa┼ästwa niemieckie RFN i NRD (1973) Proces dekolonizacji musia┼é spe┼éni─ç z punktu widzenia prawa mi─Ödzynarodowego 2 warunki: - ludno┼Ť─ç musia┼éa deklarowa─ç wole posiadania niepodleg┼éego pa┼ästwa - proces uszanowa─ç musia┼é zasad─Ö uti possidetis iuris Uti possidetis ita possidetis ÔÇô Niech pozostanie tak jak dotychczas posiadacie ÔÇśHiszpa┼äskie kolonie ┼Ťrodkowej i po┼éudniowej Ameryki, proklamuj─ůc niepodleg┼éo┼Ť─ç w drugiej dekadzie XIX wieku, przyj─Ö┼éy zasad─Ö prawa konstytucyjnego i mi─Ödzynarodowego, kt├│rej da┼éy nazw─Ö Uti possidetis iuris z 1810 roku. Zasada ta utrwala regu┼é─Ö, ┼╝e granicami nowopowsta┼éych republik b─Öd─ů granice odziedziczonych przez nie hiszpa┼äskich prowincji. Ta og├│lna zasada dawa┼éa t─Ö korzy┼Ť─ç, ┼╝e z prawnego punktu widzenia ┼╝adne terytorium dawnej Ameryki hiszpa┼äskiej nie pozostawa┼éo bez w┼éa┼ŤcicielaÔÇÖ (orzeczenia arbitra┼╝owe w sporze granicznym mi─Ödzy Kolumbia a Wenezuel─ů ÔÇô 1922) Wyrok MTS w sprawie sporu granicznego mi─Ödzy Burkina Faso a Mali (1986) stwierdza, ┼╝e zasada uti possidetis iuris ÔÇś Stanowi zasad─Ö og├│ln─ů prawa mi─Ödzynarodowego, logicznie zwi─ůzana ze zjawiskiem wybijania si─Ö na niepodleg┼éo┼Ť─ç, w kt├│rym to procesie si─Ö ujawnia. Jej cel jest oczywisty, unikni─Öcie niebezpiecze┼ästwa i zagro┼╝e┼ä dla nowopowsta┼éych pa┼ästwÔÇÖ ÔÇś(ÔÇŽ) zasada uti possidetis iuris jakkolwiek w swych ┼║r├│d┼éach by┼éa zasad─ů normuj─ůc─ů problem dekolonizacji w Afryce i Ameryce, stanowi dzi┼Ť zasad─Ö b─Öd─ůc─ů zasad─ů generaln─ůÔÇÖ, kt├│rej to prawo do samostanowienia nie mo┼╝e uczyni─ç bezskuteczn─ů ÔÇś poza przypadkiem porozumienia zawartego przez zainteresowane pa┼ästwaÔÇÖ (Komisja Arbitra┼╝owa ds. Jugos┼éawii ÔÇô opinia 3 i 2, 11.01.1992) Procesy dekolonizacji nie zawsze przebiega┼éy pokojowoÔÇŽ Szereg kolejnych rezolucji po przyj─Öciu Deklaracji nr 1415 potwierdza┼éo ÔÇśniezbywalne prawo ludno┼Ťci obszar├│w kolonialnych do prowadzenia walki przeciwko kolonialnej w┼éadzy przy u┼╝yciu wszelkich ┼Ťrodk├│w, kt├│ra t┼éumi jej niepodleg┼éo┼Ťciowe aspiracjeÔÇÖ Te ┼Ťrodki konieczne to tak┼╝e akty u┼╝ycia si┼éy U┼╝ycie si┼éy w procesie dekolonizacji jest uznanym w prawie wyj─ůtkiem od zasady zakazuj─ůcej u┼╝ycia lub gro┼╝enia u┼╝yciem si┼éy!!! Secesja Secesja to akt oderwania cz─Ö┼Ťci terytorium istniej─ůcego pa┼ästwa i ustanowienie na cz─Ö┼Ťci oderwanej pa┼ästwa nowego Prawo pozytywne nie aprobuje praktyki secesji Pow├│d??? Terytorium secesjonistyczne nie posiada ÔÇô w odr├│┼╝nieniu od terytorium powierniczego czy tez niesamodzielnego ÔÇô statusu odr─Öbnego i r├│┼╝nego od terytorium, od kt├│rego si─Ö separuje, odrywa. Z tej przyczyny ka┼╝da secesja w istocie swojej godzi w kardynalna zasad─Ö mi─Ödzynarodowego porz─ůdku prawnego, zasad─Ö stanowi─ůca o ochronie integralno┼Ťci terytorialnej (istniej─ůcego) pa┼ästwa. Secesja a prawo do samostanowienia ? Deklaracja zasada prawa mi─Ödzynarodowego (Rezolucja Zgr. Og├│lnego NZ) z 1970 roku stanowi, ┼╝e ÔÇśprawo narod├│w do r├│wnouprawnienia i samostanowienia nie mo┼╝e by─ç interpretowane jako upowa┼╝niaj─ůce lub zach─Öcaj─ůce do jakiejkolwiek dzia┼éalno┼Ťci, kt├│ra by rozbija┼éa lub narusza┼éa, w ca┼éo┼Ťci lub w cz─Ö┼Ťci, integralno┼Ť─ç terytorialna lub jedno┼Ť─ç polityczn─ů suwerennych lub niepodleg┼éych pa┼ästwÔÇÖ Praktyka secesji: 1960-61 ÔÇô pr├│ba secesji Katangi (Kongo) ÔÇô RB zakwalifikowa┼éa pr├│b─Ö jako ÔÇśdzia┼éania secesjonistyczne nielegalnie podj─Öte przez administracj─Ö prowincji KatangaÔÇÖ 1967-69 ÔÇô secesja prowincji Biafra (Nigeria) ÔÇô SG ONZ stwierdzi┼é, ┼╝e ÔÇś ONZ nigdy nie zaakceptowa┼éa i nie zaakceptuje zasady dopuszczaj─ůcej secesji cz─Ö┼Ťci pa┼ästwaÔÇÖ 1991 ÔÇô Traktat Bia┼éowieski (8.12) (Ukraina, Bia┼éoru┼Ť, Rosja) + traktat z A┼éma Aty (stolica Kazachstanu do 1997 roku) (21.12) powo┼éuj─ů do ┼╝ycia Wsp├│lnot─Ö Niepodleg┼éych Pa┼ästw, ten ostatni w osobnej deklaracji stwierdza, ┼╝e Federacja Rosyjska jest kontynuatorem ZSRR Podmiot pa┼ästwowy ten sam, tylko zmienia ÔÇśimi─ÖÔÇÖ W Deklaracji podpisanej przez wszystkie by┼éem republiki radzieckie ÔÇô tworz─ůce WNE (z wyj─ůtkiem republik ba┼étyckich i Gruzji) znajdujemy, ┼╝e: ÔÇśPa┼ästwa Wsp├│lnoty Niepodleg┼éych Pa┼ästw popieraj─ů rozwi─ůzanie, w nast─Öpstwie przyj─Öcia kt├│rego Rosja kontynuowa─ç b─Ödzie cz┼éonkostwo ZSRR w ONZ, w┼é─ůczaj─ůc w to cz┼éonkostwo w Radzie Bezpiecze┼ästwa i innych organizacjach mi─Ödzynarodowych. W ┼Ťwietle tego stwierdzenia przyj─ů─ç nale┼╝y, ┼╝e deklaracje niepodleg┼éo┼Ťci republik radzieckich (┼üotwa, Estonia ÔÇô 1990, Litwa ÔÇô 1991) oznajmia┼éy przed 12.1991 ÔÇô o dokonaniu secesji ÔÇô oderwaniu si─Ö od podmiotu pa┼ästwowego o imieniu ZSRR, a po 12.1991 ÔÇô o dokonaniu secesji ÔÇô oderwaniu si─Ö od podmiotu pa┼ästwowego o imieniu Federacja Rosyjska Podzia┼é Podzia┼é nast─Öpuje gdy na obszarze pa┼ästwa dot─ůd istniej─ůcego powstaj─ů 2 lub wi─Öcej pa┼ästw. To nowe podmioty pa┼ästwowe. Pa┼ästwo dot─ůd istniej─ůce zanika. Proces dekompozycji Socjalistyczne Federacyjnej Republiki Jugos┼éawii w ocenie Komisji Arbitra┼╝owej ds. Jugos┼éawii wyra┼╝onej w opinii nr 1 (29.11.1991) ÔÇśby┼é tocz─ůcym si─Ö procesem podzia┼éuÔÇÖ, a w opinii nr 8 (4.07.1992) ÔÇś zako┼äczonym procesem podzia┼éu, w nast─Öpstwie kt├│rego nie istnieje Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugos┼éawiiÔÇÖ Proces podzia┼éu niekontrolowany (SFRJ) lub kontrolowany (Czechos┼éowacja) S┼éowacja og┼éosi┼éa o swojej suwerenno┼Ťci 17.07.1992r., po podpisaniu przez przyw├│dc├│w czeskich i s┼éowackich protoko┼éu, w kt├│rym stwierdzono o niemo┼╝liwo┼Ťci kontynuowania podmiotowego bytu Czechos┼éowacji (tzw. Porozumienie z Bratys┼éawy). Szereg problem├│w prawnych jakie stawia┼é podzia┼é (m.in. biegu linii granicznej) regulowanych by┼éo w porozumieniach, kt├│re stwierdza┼éy ┼╝e przeprowadzenie ÔÇśaksamitnego rozwoduÔÇÖ ÔÇô podzia┼é ÔÇô nast─ůpi 1.01.1993 Secesja, podzia┼é ÔÇô dotyczy┼é pa┼ästw federacyjnych ÔÇô uszanowanie zasady uti possidetis iuris by┼éa dla wszystkich oczywista. Zjednoczenie Zjednoczenie oznacza akt po┼é─ůczenia si─Ö dw├│ch lub wi─Öcej pa┼ästw; powstaje nowy pa┼ästwowy podmiot, podmioty ┼é─ůcz─ůce si─Ö przestaj─ů istnie─ç. Dobrowolny i r├│wnoprawny traktat zjednoczeniowy podstaw─ů procesu. Po┼é─ůczenie Jemenu P├│┼énocnego z Po┼éudniowym (1990)