Prawo Międzynarodowe

Traktat Antarktyczny (1.12.1959); Protokół Montrealski w sprawie substancji niszczących warstwę ozonową (16.09.1987); Protokół z Kyoto (10.12.1997); do konwencji z Rio (05.06.1992) w sprawie zmian klimatu Ziemi;



W konwencjach dotyczących limitacji zbrojeń są obok w/w mechanizmy bardziej radykalne.

Np. układ o nierozprzestrzeniani broni jądrowej (01.07.1968/05.03.1970);

5 – 20/30

188 stron – poza Układem: Izrael, Indie, Pakistan; - Korea Pn (1985/2003) –

Kontrola wykonywania Układu:

- konferencje przeglądowe co 5 lat (2005);
- międzynarodowe grupy ekspertów powoływane przez władze Międzynarodowe Agencji Energii Atomowej (1957) – raporty;
- inspekcje ekspertów na terytorium państwa strony Układu prowadzone wolą stron Układu pod auspicjami MAEA



Za sprawą Protokołu przyjętego do Układu przyjętego w 1997 roku strony układu godzą się na prowadzenie przez MAEA niezaplanowanych inspekcji.

Weryfikacja m.in., praktyk wykorzystywania energii jądrowej – wykorzystywanie pokojowe lege artis.

Przypadek Iranu (ukrywanie wirówek do wzbogacania uranu).

Wg. Układu, jak i statutu MAEA przypadek naruszania Układu prowadzić może do uruchomienia rozdziału VII Karty NZ.


Ustanawia się też mechanizmy kontroli wykonywania traktatów w obrębie OM;

Np. rozdz. VII Karty NZ (mechanizm kontroli wykonywania Kart NZ);

Kontrola najbardziej spektakularna sprawowana jest przez międzynarodowe organy;

Międzynarodowe organy kontroli powoływane są do życia traktatem (traktatem – statutem OM);


Przykłady mechanizmów kontroli w traktatach chroniących prawa obywatelskie i polityczne.

Kontrola ta polegać może na dostarczaniu informacji – sprawozdanie okresowe – organowi międzynarodowemu o wykonywaniu traktatu.

Na gruncie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP) (1966) sprawozdania składają okresowo strony Paktu, uprawnionemu do ich badania, jest złożony z niezależnych ekspertów, Komitet Praw Człowieka. Rezultatem ich badania są opinie Komitetu pomagające z jednej strony korygować politykę państwa, z drugiej opisana przez państwa w sprawozdaniach praktyka pozwala formułować Komitetowi wskazówki interpretacyjne dla Stron Paktu (tzw. general comments).;


kontrola ta może być kontrolą quasi – sądową

możliwość wszczęcia przez ofiarę naruszeń praw i wolności przez państwo stronę traktatu postępowania quasi – sądowego, które zweryfikuje stawiany przez stronę zarzut i wypowie się nt. zgodność zachowań państwa z zaciągniętym zobowiązaniem.

Na gruncie Protokołu Opcyjnego (1966) dołączonego do MPPOiP, ratyfikowanego przez strony Paktu, każda osoba „ofiara naruszeń” praw zawartych w Pakcie może składając w Komitecie Praw Człowieka skargę na państwo naruszyciela wszcząć postępowanie o charakterze quasi – sądowym, które jakkolwiek nie kończy się wydaniem wyroku, lecz niewiążącego Państwo poglądu, to jednak w praktyce pogląd Komitetu jest honorowany i uszczerbek w prawach jest ofierze kompensowany.


Kontrola ta może być kontrolą sądową

Na gruncie Europejskiej Konwencji o prawach i wolnościach podstawowych (KE 1950), ofiara naruszeń praw podmiotowych ma prawo wszcząć regularne postępowanie sądowe skierowane przeciwko państwu-stronie Konwencji, której władza (legislatywa, egzekutywa, sądownictwo) jego zdaniem naruszenia dokonała. Błędy władzy zatem – w tworzeniu prawa, jego interpretacji czy stosowaniu – mogą być przyczyną naruszeń KE.

Kontroli zgodności zachowań władzy państwa z konwencją dokonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka, a wyrok w sprawie jest wiążący.


Orzeczenie sądu dotyczy:

Oceny - czy wobec wnioskodawcy naruszono któreś z praw człowieka wynikające z Konwencji;

Czy bezpośrednim skutkiem stwierdzenia, że tak właśnie było jest przyznanie (fakultatywne) zadośćuczynienia za takie naruszenie;

Poza ramami jest podjęcie przez państwo, którego to orzeczenie dotyczy w wewnętrznym porządku (w systemie prawa, w systemie organów państwowych czy sądów) zmian zapobiegających na przyszłość naruszeniom.

To powinność którą łączyć należy – w polskim przypadku – z potrzebą obowiązku wskazanego w art. 9 Konstytucji RP.