Prawo Międzynarodowe

Dostrzegł przypadek takiego zróżnicowania – intensywności praktyki – MTS w sprawie delimitacji szelfu Morza Północnego (1969) stwierdzając :

„Jeżeli nagromadzenie faktów obiektywnych nie występuje  w znaczącej skali, wtedy badane zachowania muszą świadczyć z natury swojej lub też sposobu ich przedsiębrania o przekonaniu, iż praktyka jest wiążąca (…) ”

Np. początki prawa kosmicznego…1957…1963…-‘nagromadzenie faktów obiektywnych nie występuje w znaczącej skali’…

Zróżnicowanie formalnych przejawów praktyki koniecznych dla kształtowania się norm zwyczajowych o charakterze powszechnym wskazuje natomiast, iż współcześnie akceptowane jest ograniczenia znaczenia praktyki materialnej (material acts) na rzecz praktyki werbalnej (verbal acts).

Kumulacja verbal acts - postrzeganych jako wyraz opinio iuris – staje się wystarczająca dla kształtowania się powszechnych norm zwyczajowych.


Daje temu wyraz MTS w opinii doradczej w sprawie dopuszczalności użycia broni nuklearnej (1996) wypowiadając się o roli rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w procesie formowania się norm powszechnych prawa zwyczajowego.

Rezolucje :”(…)Mogą…w pewnych okolicznościach dostarczać ważnych elementów dowodu kształtowania się normy lub kształtowania się opinio iuris (…) Aby stwierdzić czy ma to miejsce w przypadku danej rezolucji, należy dokonać analizy jej treści jak i warunków w jakich została przyjęta (…) Zauważyć także trzeba ,ze kolejne rezolucje mogą obrazować ewolucję opinio iuris konieczną dla ukształtowania się nowej reguły (..)”


5. Traktat, a prawo zwyczajowe powszechne – możliwe relacje.

Traktat jako dowód istnienia norm prawa zwyczajowego;
Traktat ,a proces kształtowania się norm prawa zwyczajowego;
Traktat, a proces „krystalizacji” norm prawa zwyczajowego;
Traktat, a proces generowania nim norm prawa zwyczajowego;


A. Traktat jako dowód istnienia norm prawa zwyczajowego;

Rzecz o traktatach kodyfikacyjnych:

Prawo Morza – 4- (Genewa) –                             1958/…
Stosunki dyplomatyczne                                      1961/1964 –
Stosunki konsularne                                             1963/1967 –
Prawo traktatów                                                   1969/1980 -
Misje specjalne                                                    1969/1985 -
Sukcesja traktatów                                               1979/1996 -
Prawo morza                                                        1982/1994 -
Sukcesja archiwów                                              1983/
Prawo traktatów GO’s                                         1986/
Użytkowanie wód                                                1997/
Odpowiedzialność państw                                   2004/  


Należy wszakże pamiętać, że;

- nie istnieje generalne domniemanie, aby traktaty kodyfikujące jakoś dziedzinę dokonywały w każdym swoim postanowieniu kodyfikacji istniejącego w tej dziedzinie prawa zwyczajowego;

- traktaty kodyfikacyjne bowiem są w istocie swojej mieszanką lex lata (akt kodyfikacji) i lex ferenda (akt ”progresywnego rozwoju prawa międzynarodowego”);

Świadectwem łączenia lex lata i lex ferenda w traktacie kodyfikacyjnym jest Refleksja MTS nt. możliwości składania zastrzeżeń do kodyfikacyjnych traktatów (sprawa delimitacji szelfu Morza Północnego (1996)):

„(…) Generalnie rzecz ujmując przypadek taki (możliwość składania zastrzeżeń) dotyczy wyłącznie reguł konwencyjnych… - a więc lex ferenda  - nie może mieć miejsca w przypadku powszechnych lub zwyczajowych zobowiązań , które z samej swojej natury muszą być równej mocy dla wszystkich członków społeczności międzynarodowej ,i nie mogą z tej przyczyny być w swoich skutkach wyłączane lub ograniczane dla korzyści zgłaszającego zastrzeżenie;”


B. Traktat ,a proces kształtowania się norm prawa zwyczajowego;

Przypadek przyjmowania reguł traktatów dla modelowania (bilateralnych, najczęściej) relacji pomiędzy :
Stronami traktatu, a państwami trzecimi;
Państwami niebędącymi stronami traktatu;

Konieczny wszakże dowód wskazujący , iż we wzmiankowych kręgach realizowana jest opisana traktatem ‘praktyka’ ; posiada znamiona jednolitości i tworzy jej ”opinio iuris”;


C. Traktat (praca nad traktatem), a proces „krystalizacji” norm prawa zwyczajowego;

Teza jednej ze stron (Danii i Holandii) – sprawa delimitacji szelfu Morza Północnego „(…) Proces definiowania i konsolidowania się powstającej normy prawa zwyczajowego miał miejsce w toku prac Międzynarodowej Komisji Prawa Międzynarodowego, reakcji rządów na tę pracę i konferencji genewskiej”

MTS nie zaprzeczył możliwości „krystalizacji” zwyczaju w następstwie prowadzonych prac kodyfikacyjnych – nie potwierdził takiego skutku z chwilą zakończenia prac nad konwencja o szelfie kontynentalnym (1958)


D. Traktat, a proces generowania nim norm prawa zwyczajowego;

MTS w sprawie delimitacji szelfu Morza Północnego (1969) –

„(…) Artykuł traktatu ustanawiający normę postępowania, generuje normę, która będąc norma konwencyjnego lub kontraktowego pochodzenia, przenika w obręb prawa zwyczajowego, towarzyszy jej opinio iuris, i staje się norma wiążąca także dla państw, które nie stały się i nie staną się stronami konwencji.(…) Nie ma wątpliwości, że proces taki jest oczywiście możliwy i pojawia się…i stanowi jedna z uznanych metod, za pomocą, której normy prawa zwyczajowego mogą powstawać.(…)Ma miejsce wtedy, gdy w traktacie uczestniczy znacząca liczba państw oraz uczestniczą w nim państwa zainteresowane dana dziedzina obrotu”.

W przypadku konwencji o szelfie kontynentalnym z roku 1958 Trybunał nie stwierdził jego zdolności generowania zwyczaju.

Konwencja w dacie 1969 była ratyfikowana przez 39 państw na 130 możliwych, w tym przez część państw śródlądowych.


Walor generacyjny innych traktatów kodyfikacyjnych?