Prawo Międzynarodowe

Część umów jest dla pewnego kręgu państw niedostępna. Z przyczyn obiektywnych, subiektywnych i ‘mieszanych’;
Przystąpienie a ‘sprawa polska’?



Problem rejestracji i publikacji umów międzynarodowych


Orędzie prezydenta Woodrow Wilsona do Kongresu formułujące warunki pokoju (tzw. 14 Punktów)-8.01.1918r.

1. „Umowy pokojowe, wszystkim znane, przygotowane zupełnie jawnie, po których już nie będzie żadnych osobnych porozumień między narodami, lecz jedynie dyplomacja postępująca zawsze otwarcie i jawnie dla wszystkich”.

Art. 18. Paktu Ligi Narodów
„Każdy traktat lub zobowiązanie międzynarodowe zaciągnięte w przyszłości przez członka Ligi, zostanie natychmiast przez Sekretariat zarejestrowane i ogłoszone w możliwie najkrótszym czasie. Żaden z tych traktatów ani zobowiązań międzynarodowych, nie zyska mocy obowiązującej, zanim nie zostanie zarejestrowany”.


Art. 102. Karty Narodów Zjednoczonych
1. Każdy traktat… zawarty przez członka Narodów Zjednoczonych…, powinien być jak najprędzej zarejestrowany w Sekretariacie i przez Sekretariat ogłoszony.
2.Jeżeli traktat… nie został zarejestrowany… żadna ze stron, które taki traktat zawarły, nie może się nań powołać przed którymkolwiek z organów Narodów Zjednoczonych.



Zastrzeżenie do umów


W przypadku wielostronnej umowy, której przedmiot i cel odpowiadają państwu, za wyjątkiem pewnych jej postanowień, staje ono przed wyborem:
-albo powstrzymania się od uczestniczenia w umowie, aby uniknąć skutków wykonywania nieodpowiadających mu postanowień;
-albo przyjęcia ich ‘w całości’ mimo ich istnienia;
-albo też… związania się nią, z jednoczesnym podjęciem kroków prowadzących do wyłączenia lub ograniczenia skuteczności nieodpowiadających mu postanowień;


Zastrzeżenia-konieczność?


Pierwsza konwencja przyjętą 22 sierpnia 1864r. w Genewie- ‘sprawie polepszenia rannych wojskowych w armiach w polu będących’, przyjęta zgodnie przez konwencje, w której uczestniczyło 16 państw.
Konferencja w Rio (06.1992r.)-tzw. Szczyt Ziemi-udział 179 państw- m.in. konwencje o ochronie klimatu.
Zakończenie negocjacji (przyjęcie tekstu)-większością 2/3 (KW);
1/3-2/3(?)


Opinia doradcza MTS z 1951 roku w sprawie zastrzeżeń do konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa:

"Zasada większościowa, jeśli ułatwia zawarcie wielostronnych konwencji, może sprawić iż koniecznym będzie umożliwienie państwom składania zastrzeżeń (...)"

Konieczność = potrzeba demokratyzacji stosunków międzynarodowych;


Prawo traktatów (KW) - stanowi zatem o prawie uczestników obrotu – do składania zastrzeżeń do wielostronnych traktatów;

"Zastrzeżenie oznacza jednostronne oświadczenie jakkolwiek byłoby ono sformułowane lub nazwane, złożone przez państwo przy podpisaniu, ratyfikacji, przyjęciu, zatwierdzeniu lub przystąpieniu do traktatu, mocą którego zmierza ono do wykluczenia lub modyfikacji skutku prawnego pewnych postanowień traktatu w ich zastosowaniu do tego państwa"(KW);


Zastrzeżenia - obawy dekompozycji reżimu - potrzeba limitacji prawa do składania zastrzeżeń;


Limitacje przewidziane samym traktatem:

zakaz składania zastrzeżeń;

ograniczenie - prawo składania jedynie pewnych ich rodzajów;


Limitacje w przypadku milczenia traktatu w przedmiocie zastrzeżeń:

Ograniczenia podstawowe

"Charakter wielostronnej konwencji, jej przedmiot, postanowienia, sposób wypracowania i przyjęcia, są elementami, które muszą być wzięte pod uwagę, gdy konwencja nie wypowiada się o możliwości składania zastrzeżeń, aby móc ocenić zasadność złożonego zastrzeżenia i jego skutków." (1951)

I dodał "Refleksja nad zgodnością zastrzeżenia z przedmiotem i celem konwencji powinna dostarczać kryterium, zarówno państwu rozważającemu dołączenie zastrzeżenia do aktu związania się umową, jak i państwu rozważającemu czy należy wobec zastrzeżenia złożyć sprzeciw."



Aby zastrzeżenie wywoływało skutki prawne konieczne jest jego przyjęcie przez pozostałych uczestników umowy.

Zastrzeżenia są podawane do wiadomości państw stron przez depozytariusza umowy.

Strony umowy mogą dokonywać aktu przyjęcia w następujący sposób:


a.  strona nie reaguje - milczenie (12 m-cy) jest aktem zgody na  zastrzeżenie;

Efekt: Zastrzeżenie między stronami jest zatem skuteczne i modyfikuje przepis (-y) umowy w stosunkach wzajemnych.


b. partner ma wobec zastrzeżeń pewne wątpliwości - deklarując je zgłasza sprzeciw zwykły;

Efekt: Zastrzeżenie nie zostaje przyjęte. Przepisy, do których zastrzeżenie  się odnosi nie maja zastosowania między składającym zastrzeżenia a składającym sprzeciw. Umowa w pozostałej części jest między stronami skuteczna.


c. partner ma wobec zastrzeżenia wątpliwości zasadnicze - deklarując je zgłasza sprzeciw kwalifikowany;

Efekt: Zastrzeżenie nie zostaje przyjęte. Traktat w całości nie jest między stronami skuteczny.


Za sprawą zastrzeżeń, w następstwie ich przyjęcia lub też ich odrzucenia (sprzeciw zwykły, kwalifikowany) kształtują się na gruncie umowy zróżnicowane, bilateralne reżimy.


Możliwym są na gruncie wielostronnej umowy, zatem sytuacje, w których:

- umowa skutkuje między stronami w pełnym zakresie;

- traktat skutkuje w zakresie zmodyfikowanym zgłoszonym i przyjętym  zastrzeżeniem;

- traktat skutkuje z wyłączeniem postanowień, których dotyczy zastrzeżenie - sprzeciw zwykły;

- traktat nie działa, bowiem skuteczność traktatu między stronami całkowicie wyłączył - sprzeciw kwalifikowany.


Zastrzeżenie można wycofać w każdej chwili, nie trzeba konsultować tego z partnerami. Także sprzeciwy można wycofywać w każdym czasie.